Νέα ανησυχία προκαλεί στην ευρωπαϊκή γεωργία η εξάπλωση του βακτηρίου Xylella fastidiosa, καθώς στις 12 Οκτωβρίου 2026 επιβεβαιώθηκε για πρώτη φορά η παρουσία του στο Λουξεμβούργο. Το βακτήριο εντοπίστηκε σε τρεις διαφορετικές τοποθεσίες αμπελώνων, στους δήμους Mertert και Grevenmacher, στην κοιλάδα του ποταμού Μοζέλα, μια περιοχή με σημαντική αμπελουργική δραστηριότητα.

Πρόκειται για την πρώτη καταγραφή του συγκεκριμένου παθογόνου στο Λουξεμβούργο και για μια εξέλιξη που διευρύνει τη γεωγραφική του παρουσία στην Ευρώπη, φέρνοντάς το πλέον και σε αμπελουργική ζώνη της βόρειας ηπείρου. Το περιστατικό αφορά το υποείδος Xylella fastidiosa subsp. fastidiosa, το οποίο εντοπίστηκε έπειτα από εργαστηριακές αναλύσεις δειγμάτων από τα αμπέλια.

Η εξέλιξη αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς μέχρι σήμερα η ευρωπαϊκή εμπειρία από το βακτήριο συνδεόταν κυρίως με περιοχές της Μεσογείου και με σοβαρές ζημιές στην ελαιοκαλλιέργεια, ιδιαίτερα στην Απουλία της Ιταλίας.

Εκρίζωση αμπελιών και ζώνες επιτήρησης

Οι αρχές του Λουξεμβούργου ενεργοποίησαν άμεσα τα προβλεπόμενα μέτρα φυτοϋγειονομικής προστασίας, σύμφωνα με τον ευρωπαϊκό Κανονισμό 2020/1201.

Γύρω από κάθε προσβεβλημένο φυτό ορίστηκε ζώνη μόλυνσης ακτίνας 50 μέτρων, ενώ δημιουργήθηκε και ζώνη ασφαλείας 2,5 χιλιομέτρων. Οι μολυσμένες ζώνες καλύπτουν συνολικά έκταση 2,35 εκταρίων.

Στις περιοχές αυτές προβλέπεται ο εντοπισμός, η εκρίζωση και η καταστροφή των προσβεβλημένων και ύποπτων φυτών. Τα μέτρα επεκτείνονται και σε φυτά του ίδιου είδους με εκείνα στα οποία επιβεβαιώθηκε η μόλυνση, ακόμη και όταν δεν εμφανίζουν συμπτώματα. Αυτό σημαίνει ότι θα πρέπει να εκριζωθούν και τα αμπέλια που εμπίπτουν στις συγκεκριμένες υγειονομικές ζώνες.

Παράλληλα, πραγματοποιούνται δειγματοληψίες και εργαστηριακοί έλεγχοι σε γειτονικές καλλιέργειες, ενισχύεται η παρακολούθηση των περιοχών και εφαρμόζονται μέτρα περιορισμού των εντόμων που μεταφέρουν το βακτήριο.

Ιδιαίτερη διάσταση αποκτά το περιστατικό επειδή οι ζώνες επιτήρησης φτάνουν και στη γειτονική Γερμανία. Οι γερμανικές αρχές ενημερώθηκαν και εφαρμόζουν αντίστοιχα μέτρα στην περιοχή που επηρεάζεται. Το Λουξεμβούργο ανακοίνωσε επίσης ότι οι αμπελουργοί που θα υποστούν ζημιές από τα υποχρεωτικά φυτοϋγειονομικά μέτρα θα αποζημιωθούν, με τις λεπτομέρειες να ανακοινώνονται στη συνέχεια.

Από την Ιταλία και την Ισπανία μέχρι τη βόρεια Ευρώπη

Η Xylella fastidiosa αποτελεί ένα από τα πιο επικίνδυνα βακτήρια για την υγεία των φυτών. Η πρώτη εμφάνισή της στην Ευρωπαϊκή Ένωση καταγράφηκε τον Οκτώβριο του 2013 στην περιοχή της Απουλίας, στη νότια Ιταλία, όπου προκάλεσε εκτεταμένη καταστροφή ελαιόδεντρων και σοβαρές οικονομικές απώλειες για τους παραγωγούς.

Στη συνέχεια εντοπίστηκε στη Γαλλία, την Ισπανία και την Πορτογαλία. Με το νέο κρούσμα στο Λουξεμβούργο, οι χώρες της ΕΕ στις οποίες έχουν καταγραφεί ενεργές εστίες φτάνουν πλέον τις πέντε.

Οι επιπτώσεις διαφέρουν ανάλογα με το υποείδος του βακτηρίου και το είδος του φυτού που προσβάλλεται. Στην Ιταλία, η μεγαλύτερη καταστροφή έχει σημειωθεί στους ελαιώνες της Απουλίας, ενώ στην Ισπανία και τη Γαλλία έχουν καταγραφεί προσβολές και σε αμυγδαλιές, καλλωπιστικά φυτά και άλλα είδη. Στην Πορτογαλία, μάλιστα, ορισμένες εστίες, όπως εκείνη στο Αλγκάρβε, αντιμετωπίστηκαν επιτυχώς και κηρύχθηκαν εκριζωμένες.

Η Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων (EFSA) επισημαίνει ότι το βακτήριο μπορεί να προσβάλει περισσότερα από 300 είδη φυτών παγκοσμίως. Μεταξύ αυτών βρίσκονται η ελιά, το αμπέλι, τα εσπεριδοειδή, η αμυγδαλιά, η δαμασκηνιά, η κερασιά, αλλά και διάφορα καλλωπιστικά φυτά.

Πώς μεταδίδεται και γιατί είναι τόσο επικίνδυνο

Το βακτήριο προσβάλλει το εσωτερικό σύστημα μεταφοράς νερού και θρεπτικών στοιχείων των φυτών, προκαλώντας σταδιακά προβλήματα στην κυκλοφορία των χυμών. Τα συμπτώματα μπορεί να περιλαμβάνουν ξήρανση των φύλλων, καψάλισμα στις άκρες τους, μαρασμό κλαδιών και, σε σοβαρές περιπτώσεις, σταδιακή νέκρωση ολόκληρου του φυτού.

Η μετάδοση γίνεται κυρίως μέσω εντόμων που τρέφονται από τους χυμούς των φυτών, όπως ο αφρώδης τζιτζικάκος (Philaenus spumarius), αλλά και με τη μεταφορά μολυσμένου φυτικού υλικού και δενδρυλλίων.

Το μεγαλύτερο πρόβλημα είναι ότι μέχρι σήμερα δεν υπάρχει θεραπεία που να μπορεί να εξαλείψει το βακτήριο από ένα ήδη προσβεβλημένο φυτό. Για τον λόγο αυτό, η ευρωπαϊκή στρατηγική βασίζεται στην έγκαιρη διάγνωση, στην καταστροφή των μολυσμένων φυτών, στον έλεγχο των εντόμων-φορέων και στους περιορισμούς στη διακίνηση φυτών.

Τι σημαίνει η εξέλιξη για την Ελλάδα

Η Ελλάδα παραμένει χώρα χωρίς επίσημα επιβεβαιωμένες εστίες της Xylella fastidiosa, σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία των ευρωπαϊκών φυτοϋγειονομικών καταγραφών. Ωστόσο, η προστασία της ελληνικής γεωργίας έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς η χώρα διαθέτει εκτεταμένες καλλιέργειες ελιάς, αμπελιού, αμυγδαλιάς και εσπεριδοειδών, δηλαδή φυτών που συγκαταλέγονται στους πιθανούς ξενιστές του βακτηρίου.

Το υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων διαθέτει ήδη σχέδιο έκτακτης ανάγκης για την αντιμετώπιση της Xylella fastidiosa, το οποίο περιλαμβάνει διαδικασίες επιτήρησης, εργαστηριακής διάγνωσης και άμεσης κινητοποίησης σε περίπτωση εντοπισμού κρούσματος.

Η νέα εμφάνιση στο Λουξεμβούργο δείχνει ότι ο κίνδυνος δεν περιορίζεται πλέον στις παραδοσιακές αμπελουργικές και ελαιοκομικές ζώνες της Μεσογείου. Η αυξημένη επιτήρηση, οι έλεγχοι στο φυτικό υλικό που διακινείται μεταξύ των χωρών και η άμεση ενημέρωση των παραγωγών αποτελούν βασικές προϋποθέσεις για να αποτραπεί η είσοδος του βακτηρίου στην ελληνική γεωργία.

Δείτε ΕΔΩ τη σχετική ανακοίνωση του ΥΠΑΑΤ