Η διαρκής επαγρύπνηση για την εμφάνιση νέων στελεχών γρίπης που προέρχονται από το ζωικό βασίλειο παραμένει προτεραιότητα για τη δημόσια υγεία στην Ευρώπη. Σύμφωνα με την ετήσια επιδημιολογική έκθεση του ECDC η γρίπη των πτηνών και ειδικότερα το στέλεχος A(H5N1) συνεχίζει να προκαλεί ανησυχία λόγω της ευρείας διασποράς του σε άγρια πτηνά και είδη θηλαστικών. Η έκθεση αναλύει τα δεδομένα που συλλέχθηκαν κατά το προηγούμενο έτος υπογραμμίζοντας ότι αν και τα κρούσματα σε ανθρώπους παραμένουν σπάνια ο κίνδυνος μιας ευρύτερης μετάδοσης απαιτεί συνεχή παρακολούθηση και συντονισμένη δράση.

Η κυριαρχία του στελέχους A(H5N1) – Γρίπη των πτηνών

Το 2024 σημαδεύτηκε από τη συνέχιση της κυκλοφορίας του ιού της υψηλής παθογονικότητας γρίπης των πτηνών (HPAI) σε όλη την ευρωπαϊκή ήπειρο. Τα δεδομένα δείχνουν ότι η επαφή των ανθρώπων με μολυσμένα πτηνά ή περιβάλλοντα παραμένει ο κύριος παράγοντας κινδύνου. Οι περιπτώσεις ανθρώπινης μόλυνσης που καταγράφηκαν παγκοσμίως αν και περιορισμένες σε αριθμό παρουσίασαν σοβαρά κλινικά συμπτώματα αναδεικνύοντας τη δυνητική επικινδυνότητα του ιού. Η έκθεση του ECDC τονίζει ότι οι εργαζόμενοι στην πτηνοτροφία και όσοι έρχονται σε επαφή με την άγρια πανίδα βρίσκονται στην «πρώτη γραμμή» της έκθεσης.

Ένα ιδιαίτερα ανησυχητικό στοιχείο είναι η αυξανόμενη συχνότητα ανίχνευσης του ιού σε θηλαστικά όπως οι φώκιες και οι γούνες που εκτρέφονται. Η προσαρμογή του ιού σε διαφορετικά είδη θηλαστικών αυξάνει την πιθανότητα μεταλλάξεων που θα μπορούσαν να διευκολύνουν τη μετάδοση από άνθρωπο σε άνθρωπο. Το ECDC υπογραμμίζει την ανάγκη για ενισχυμένη βιοασφάλεια στις κτηνοτροφικές μονάδες και για άμεση ενημέρωση των αρχών σε περίπτωση ύποπτων θανάτων ζώων προκειμένου να περιοριστεί η πιθανότητα διασποράς.

Αν και μέχρι στιγμής ΔΕΝ έχει επιβεβαιωθεί συνεχής μετάδοση από άνθρωπο σε άνθρωπο εντός της ΕΕ/ΕΟΧ. Ο ECDC (Ευρωπαϊκό Κέντρο Πρόληψης και Ελέγχου Νόσων) δίνει οδηγίες για επιτήρηση και ετοιμότητα, τονίζοντας την προσέγγιση «Μία Υγεία» (One Health) για συνεργασία υγείας ανθρώπων-ζώων, καθώς ο κύριος κίνδυνος είναι η εξέλιξη του ιού σε πανδημικό στέλεχος με ικανότητα μετάδοσης μεταξύ ανθρώπων.
Βασικά Σημεία για τη Μετάδοση Ανθρώπου-Πτηνών:
Κύριος Τρόπος: Απευθείας επαφή με μολυσμένα πτηνά (π.χ., αγρότες, εργαζόμενοι σε αγορές πουλερικών).
Προληπτικά Μέτρα: Άτομα σε επαφή πρέπει να χρησιμοποιούν μέσα ατομικής προστασίας (ΜΑΠ).
Κίνδυνος Μετάλλαξης: Ο μεγαλύτερος φόβος είναι η μετάλλαξη του ιού σε στέλεχος που μεταδίδεται εύκολα από άνθρωπο σε άνθρωπο, δημιουργώντας πανδημία.

Ο ECDC προωθεί νέους οδηγούς ετοιμότητας που περιλαμβάνουν ενισχυμένη επιτήρηση, επικοινωνία κινδύνου και συνεργασία με κτηνιατρικές υπηρεσίες. Δίνεται έμφαση στην άμεση ανταλλαγή δεδομένων και στην «One Health» προσέγγιση για την πρόληψη και τον έλεγχο.

Γρίπη των χοίρων

Εκτός από τα πτηνά η έκθεση εξετάζει και τη ζωονόσο της γρίπης των χοίρων η οποία συχνά περνά απαρατήρητη. Τα στελέχη A(H1N1)v και A(H3N2)v εξακολουθούν να ανιχνεύονται σε ανθρώπους που είχαν επαφή με χοίρους σε γεωργικές εκθέσεις ή μονάδες εκτροφής. Αν και τα συμπτώματα σε αυτές τις περιπτώσεις είναι συνήθως ήπια η πιθανότητα ανασυνδυασμού των ιών της γρίπης των χοίρων με ιούς της ανθρώπινης γρίπης αποτελεί έναν διαρκή κίνδυνο για την εμφάνιση νέων πανδημικών στελεχών.

Η επιτήρηση στα σφαγεία και η παρακολούθηση της υγείας των εργαζομένων αποτελούν κρίσιμα εργαλεία για την έγκαιρη ανίχνευση τέτοιων περιστατικών. Το ECDC καλεί τα κράτη μέλη να ενισχύσουν τα συστήματα διάγνωσης και να ενθαρρύνουν τον εμβολιασμό των εργαζομένων κατά της εποχικής γρίπης ώστε να μειωθεί η πιθανότητα ταυτόχρονης μόλυνσης από διαφορετικά στελέχη. Η στενή συνεργασία μεταξύ των κτηνιατρικών και των ιατρικών υπηρεσιών στο πλαίσιο της προσέγγισης «Μία Υγεία» (One Health) θεωρείται απαραίτητη για την αποτελεσματική διαχείριση αυτών των απειλών.

Βασικά Σημεία για τη Μετάδοση Ανθρώπου-Πτηνών:

Το ECDC αναφέρει ότι η μετάδοση ιών γρίπης απευθείας από χοίρους σε ανθρώπους (παραλλαγές v όπως A(H1N1)v, A(H1N2)v και A(H3N2)v) παραμένει σποραδική και σπάνια.
Σύμφωνα με την Ετήσια Επιδημιολογική Έκθεση που δημοσιεύτηκε στις 21 Ιανουαρίου 2026, δεν αναφέρθηκαν κρούσματα τέτοιων παραλλαγών στην ΕΕ/ΕΟΧ κατά το προηγούμενο έτος (2024), αν και η επιτήρηση παραμένει αυξημένη λόγω της ευρείας κυκλοφορίας των ιών στους πληθυσμούς των χοίρων.
Οι εργαζόμενοι σε κτηνοτροφικές μονάδες και σφαγεία θεωρούνται οι πλέον εκτεθειμένοι. Το ECDC συνιστά τη χρήση μέσων ατομικής προστασίας και την άμεση αναφορά συμπτωμάτων.
Συμπτώματα: Οι λοιμώξεις από ιούς χοίρων στον άνθρωπο κυμαίνονται από ήπιες έως σοβαρές (πνευμονία), με συμπτώματα παρόμοια με της κοινής γρίπης.

Η έκθεση καταλήγει σε μια σειρά συστάσεων για τη μείωση του κινδύνου από τις ζωονόσους της γρίπης. Η χρήση μέσων ατομικής προστασίας από όσους έρχονται σε επαφή με ζώα η τακτική ενημέρωση του κοινού για την αποφυγή επαφής με άρρωστα πτηνά και η ενίσχυση της εργαστηριακής ικανότητας για την ταχεία ταυτοποίηση νέων στελεχών είναι μερικά από τα βασικά μέτρα. Η διεθνής συνεργασία για την ανταλλαγή γενετικών δεδομένων των ιών είναι επίσης κρίσιμη για την ανάπτυξη αποτελεσματικών εμβολίων και θεραπειών.