Σύμφωνα με την πρόσφατη έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τις προοπτικές των γεωργικών αγορών (EU Agricultural Outlook 2023-2035) η Κομισιόν προβλέπει ένα ριζικό μετασχηματισμό του κλάδου της ελαιοπαραγωγής και ελαιοκαλλιέργειας, ο οποίος χωρίζει την Ευρώπη σε δύο «ταχύτητες».

Ας δούμε αναλυτικότερα τι σημαίνουν αυτά τα δεδομένα για το μέλλον της ελαιοκαλλιέργειας:

1. Η Κυριαρχία των Υπερεντατικών Συστημάτων σε Ισπανία και Πορτογαλία
Η στροφή προς τους υπερεντατικούς ελαιώνες (SHD – Super High Density) αλλάζει τον χάρτη της παραγωγής, με την Ισπανία  και την Πορτογαλία να επενδύουν πλέον μαζικά σε γραμμικές φυτεύσεις που επιτρέπουν την πλήρη μηχανοποίηση της συγκομιδής, μειώνοντας δραστικά το κόστος εργασίας, ενώ οι υπερεντατικοί ελαιώνες παρέχουν τη δυνατότητα παραγωγής μεγάλων ποσοτήτων με σταθερή ποιότητα και χαμηλότερη τιμή, γεγονός που τους καθιστά εξαιρετικά ανταγωνιστικούς στις διεθνείς αγορές.
Βέβαια αυτά τα συστήματα απαιτούν τεράστιες ποσότητες νερού, και παρατηρείται το οξύμωρο να ενθαρρύνονται οι υπερεντατικοί ελαιώνες την ώρα που η κλιματική αλλαγή απειλεί ξεκάθαρα πλέον την Ιβηρική χερσόνησο, καθιστώντας την άρδευση απαραίτητη την ώρα που η δημιουργία ανάλογων υποδομών για την υποστήριξη αυτού του τύπου ελαιοκαλλιέργειας είναι δαπανηρή.

2. Η Δύσκολη Θέση της Ελλάδας και της Ιταλίας
Σε αντίθεση με την Ιβηρική, η Ελλάδα και η Ιταλία βασίζονται σε μεγάλο βαθμό σε παραδοσιακούς και ορεινούς ελαιώνες. Η δυσκολία μηχανοποίησης της ελαιοκαλλιέργειας σε αυτά τα εδάφη και το μικρό μέγεθος των κλήρων καθιστούν το ελληνικό ελαιόλαδο πιο ακριβό στην παραγωγή.
Η έκθεση της Κομισιόν κάνει πρόβλεψη για πτώση της παραγωγής κάτω από τους 180.000 τόνους στην Ελλάδα και αυτό είναι ένα καμπανάκι κινδύνου, που αποδίδεται τόσο στην εγκατάλειψη ελαιώνων όσο και στην κλιματική κρίση (ανομβρία, ακραίοι καύσωνες).

3. Η Αλλαγή στις Καταναλωτικές Συνήθειες
Και στην κατανάλωση παρατηρείται ένα οξύμωρο σχήμα: Στον ευρωπαϊκό Νότο η κατανάλωση ελαιόλαδου και επιτραπέζιας ελιάς μειώνεται. Οι ιστορικοί καταναλωτές (Έλληνες, Ιταλοί, Ισπανοί) στρέφονται σε άλλα έλαια λόγω τιμής ή αλλάζουν συνήθειες λόγω γήρανσης του πληθυσμού.
Αντίθετα στον ευρωπαϊκό Βορρά και εκτός ΕΕ το ελαιόλαδο κερδίζει έδαφος ως «superfood». Οι εξαγωγές θα είναι ο βασικός πυλώνας ανάπτυξης, αρκεί το προϊόν να πλασαριστεί σωστά.

Προτάσεις Κομισιόν
Για να παραμείνει η Ελλάδα ανταγωνιστική απέναντι στα «θηρία» της υπερεντατικής καλλιέργειας, η έκθεση υπονοεί ότι δεν μπορούμε να ανταγωνιστούμε μόνο στην ποσότητα/τιμή. Η λύση βρίσκεται σε:
Διαφοροποίηση: Προώθηση των ιδιαίτερων οργανοληπτικών χαρακτηριστικών και των υγειοπροστατευτικών ιδιοτήτων (πολυφαινόλες).
Marketing: Επένδυση στο “branding” και στην τυποποίηση, ώστε να μην εξάγεται το λάδι χύμα (όπως συμβαίνει συχνά προς την Ιταλία).
Εκσυγχρονισμός: Στοχευμένη υιοθέτηση τεχνολογιών «έξυπνης γεωργίας» ακόμη και σε παραδοσιακούς ελαιώνες για μείωση του κόστους.

Τι ακριβώς είναι οι υπερεντατικοί ελαιώνες

Αυτό το σύγχρονο σύστημα ελαιοκαλλιέργειας που στοχεύει στη μέγιστη απόδοση μέσω της υψηλής πυκνότητας φύτευσης και της πλήρους εκμηχάνισης χαρακτηρίζεται από τα ακόλουθα:

• Πυκνότητα: Φυτεύονται από 1.000 έως πάνω από 2.500 δέντρα ανά εκτάριο (σε αντίθεση με τους παραδοσιακούς που έχουν 100-200).
• Μηχανοποίηση: Η συγκομιδή γίνεται 100% με over-the-row harvesters (μηχανές που περνούν πάνω από τις σειρές των δέντρων), εκμηδενίζοντας το κόστος εργατικών.
• Ταχύτητα απόδοσης: Η παραγωγή ξεκινά πολύ νωρίς, συνήθως από τον 2ο ή 3ο χρόνο μετά τη φύτευση.
• Ποικιλίες: Χρησιμοποιούνται δέντρα χαμηλής ζωηρότητας (compact), όπως η Arbequina, η Arbosana και η ελληνική Κορωνέικη.
• Απαιτήσεις: Χρειάζονται επίπεδα εδάφη, αυστηρό κλάδεμα και συνεχή άρδευση για να επιβιώσουν