Σε κλοιό αφρικανικής σκόνης βρίσκεται από το πρωί η χώρα, με την Αττική να βρίσκεται στο επίκεντρο του φαινομένου. Σύμφωνα με τα στοιχεία από το Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών, οι συγκεντρώσεις των σωματιδίων που ταξίδεψαν από την έρημο της Βόρειας Αφρικής θα αυξάνονται σταδιακά, με το φαινόμενο να αναμένεται να κορυφωθεί το μεσημέρι. Ήδη η ορατότητα στο λεκανοπέδιο είναι περιορισμένη, καθώς ο ουρανός παραμένει ιδιαίτερα θολός.

Αν και η Αττική αντιμετωπίζει έντονο πρόβλημα, οι υψηλότερες συγκεντρώσεις σκόνης αναμένονται στη νότια Ελλάδα, με ιδιαίτερη έμφαση στην Κρήτη, την Πελοπόννησο και το Νότιο Αιγαίο. Αργότερα μέσα στην ημέρα, το φαινόμενο θα επεκταθεί και προς τη Βόρεια Ελλάδα, επηρεάζοντας γενικότερα την περιοχή των νότιων Βαλκανίων, καθώς η αέρια μάζα κινείται προς τα βορειοανατολικά.

Η αφρικανική σκόνη αποτελεί ένα ολοένα και συχνότερο φαινόμενο για τη χώρα μας, ιδιαίτερα την άνοιξη και το φθινόπωρο, όταν θερμές αέριες μάζες από τη Σαχάρα μεταφέρουν μεγάλες ποσότητες αιωρούμενων σωματιδίων πάνω από τη Μεσόγειο.

Αν και συνδέεται κυρίως με επιβαρύνσεις στην ποιότητα του αέρα και στην ανθρώπινη υγεία, η παρουσία της έχει άμεσες και έμμεσες επιπτώσεις και στη γεωργία – άλλοτε θετικές και άλλοτε αρνητικές, ανάλογα με τη διάρκεια, την ένταση και το στάδιο ανάπτυξης των καλλιεργειών.

Πώς επηρεάζει τα φυτά η αφρικανική σκόνη

Η σκόνη περιέχει ορυκτά στοιχεία όπως σίδηρο, φώσφορο, ασβέστιο και ιχνοστοιχεία, τα οποία, σε μικρές συγκεντρώσεις και μετά από βροχόπτωση, μπορούν να λειτουργήσουν ως ένα είδος «φυσικής λίπανσης». Ωστόσο, όταν τα επεισόδια είναι έντονα και παρατεταμένα, η συσσώρευση σωματιδίων στα φύλλα δημιουργεί προβλήματα στη φωτοσύνθεση, στην αναπνοή και στη γενικότερη φυσιολογία των φυτών.

Καλλιέργειες που ενδέχεται να ευνοηθούν

Σε ήπια επεισόδια και κυρίως όταν ακολουθεί βροχή:

Σιτηρά (σιτάρι, κριθάρι): Σε φάση βλαστικής ανάπτυξης, μπορούν να ωφεληθούν από τα ιχνοστοιχεία που εναποτίθενται στο έδαφος.

Βιομηχανικά φυτά (βαμβάκι): Σε αρχικά στάδια ανάπτυξης, μικρές ποσότητες μεταλλικών στοιχείων στο έδαφος μπορεί να συμβάλουν θετικά.

Ψυχανθή (ρεβίθια, φακές): Η πρόσθετη μικροθρεπτική ενίσχυση μπορεί να ενδυναμώσει την ανάπτυξη, εφόσον δεν υπάρξει υπερβολική κάλυψη των φύλλων.

Το όφελος, ωστόσο, είναι έμμεσο και περιορισμένο· δεν μπορεί να υποκαταστήσει οργανωμένη λίπανση, ενώ εξαρτάται από την ένταση του φαινομένου και την ύπαρξη βροχής που θα μεταφέρει τα στοιχεία στο έδαφος.

Καλλιέργειες που πλήττονται περισσότερο

Τα προβλήματα είναι πιο έντονα όταν η σκόνη παραμένει για ημέρες χωρίς βροχόπτωση, ιδιαίτερα σε δενδρώδεις και ευαίσθητες καλλιέργειες:

Ελαιώνες: Η επικάλυψη των φύλλων μειώνει τη φωτοσυνθετική ικανότητα, ενώ σε περίοδο άνθησης μπορεί να επηρεάσει τη γονιμοποίηση.

Εσπεριδοειδή (πορτοκάλια, μανταρίνια, λεμόνια): Η σκόνη αφήνει υπολείμματα στους καρπούς, επηρεάζοντας την εμπορική εικόνα και αυξάνοντας την ανάγκη για πλύσιμο πριν τη διάθεση.

Αμπέλια: Σε στάδιο άνθησης ή καρπόδεσης, η επικάλυψη των ανθών μπορεί να μειώσει την επιτυχία της γονιμοποίησης.

Κηπευτικά υπαίθρου (ντομάτα, πιπεριά, κολοκύθι): Τα φύλλα «φράζουν», μειώνεται η διαπνοή και αυξάνεται το στρες, ιδιαίτερα όταν συνδυάζεται με υψηλές θερμοκρασίες.

Θερμοκηπιακές καλλιέργειες: Η σκόνη επικάθεται στα πλαστικά καλύμματα, μειώνοντας τη διαπερατότητα του φωτός και άρα τη φωτοσυνθετική απόδοση.

Έμμεσες επιπτώσεις

Η αφρικανική σκόνη συχνά συνοδεύεται από υψηλές θερμοκρασίες και υγρασία, δημιουργώντας ευνοϊκές συνθήκες για μυκητολογικές ασθένειες. Παράλληλα, η συσσώρευση σωματιδίων μπορεί να δυσκολέψει τη δράση φυτοπροστατευτικών προϊόντων, καθώς μειώνει την αποτελεσματική επαφή τους με την επιφάνεια των φύλλων.

Σε δενδρώδεις καλλιέργειες, μετά από έντονα επεισόδια, παρατηρείται αυξημένη ανάγκη για άρδευση και διαφυλλική θρέψη, προκειμένου να αντιμετωπιστεί το στρες που έχει προκληθεί.

Τι μπορούν να κάνουν οι παραγωγοί

Ελαφρά άρδευση ή τεχνητή «πλύση» (όπου είναι εφικτό) μετά από έντονο επεισόδιο, για απομάκρυνση της σκόνης.

Διαφυλλική λίπανση με ιχνοστοιχεία για ενίσχυση της φυσιολογικής λειτουργίας των φυτών.

Παρακολούθηση για μυκητολογικές προσβολές, ιδιαίτερα σε περιόδους υγρασίας.

Καθαρισμός καλυμμάτων σε θερμοκήπια για αποκατάσταση της φωτεινότητας.

Συστάσεις της Περιφέρειας Κρήτης λόγω αυξημένων συγκεντρώσεων αφρικανικής σκόνης

Η Γενική Διεύθυνση Δημόσιας Υγείας και Κοινωνικής Μέριμνας της Περιφέρειας Κρήτης, σε εφαρμογή των σχετικών εγκυκλίων του Υπουργείου Υγείας και κατόπιν ενημέρωσης από τις αρμόδιες Διευθύνσεις Δημόσιας Υγείας και Περιβάλλοντος και Χωρικού Σχεδιασμού, ανακοίνωσε την εμφάνιση επεισοδίου ατμοσφαιρικής ρύπανσης λόγω μεταφοράς αφρικανικής σκόνης. Το φαινόμενο αναμένεται να κορυφωθεί σήμερα, Κυριακή 15 Φεβρουαρίου 2026, επηρεάζοντας αρχικά την Περιφερειακή Ενότητα Χανίων και σταδιακά το σύνολο του νησιού, ενώ προβλέπεται εξασθένησή του από τη Δευτέρα 16 Φεβρουαρίου 2026.

Οι συγκεντρώσεις των αιωρούμενων σωματιδίων (PM10) εκτιμάται ότι θα υπερβούν το όριο των 150 μg/m³. Το επίπεδο αυτό χαρακτηρίζεται ως υψηλής επιβάρυνσης για την ατμόσφαιρα και εγκυμονεί κινδύνους για τη δημόσια υγεία, ιδιαίτερα για τις ευπαθείς ομάδες του πληθυσμού.

Για την προστασία των πολιτών, εκδίδονται οι ακόλουθες οδηγίες και συστάσεις:

1. Συστάσεις προς άτομα αυξημένου κινδύνου

(Άτομα με αναπνευστικά προβλήματα όπως άσθμα ή ΧΑΠ, καρδιοπαθείς, παιδιά και άτομα άνω των 65 ετών).

Αποφυγή κάθε έντονης σωματικής δραστηριότητας ή άσκησης σε εξωτερικούς χώρους.

Περιορισμός των μετακινήσεων και αποφυγή παραμονής σε εξωτερικούς χώρους, ιδιαίτερα σε περιοχές με αυξημένη κυκλοφορία οχημάτων.

Οι ασθενείς με άσθμα ενδέχεται να χρειαστούν συχνότερη χρήση των εισπνεόμενων ανακουφιστικών φαρμάκων τους.

Σε περίπτωση εμφάνισης ή επιμονής συμπτωμάτων (όπως δύσπνοια, επίμονος βήχας, θωρακικός πόνος), κρίνεται απαραίτητη η άμεση επικοινωνία με τον θεράποντα ιατρό.