Τη νέα ευρωπαϊκή στρατηγική για την έρευνα και την καινοτομία στη γεωργία, τη δασοκομία και τα συστήματα τροφίμων θα συζητήσουν στις 4 Νοεμβρίου 2026 μέλη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. Στόχος της πρωτοβουλίας είναι να περάσουν ταχύτερα τα αποτελέσματα της επιστημονικής έρευνας στην πράξη, ώστε οι αγρότες και οι κτηνοτρόφοι να αποκτήσουν πρόσβαση σε νέες τεχνολογίες και λύσεις που θα μειώνουν το κόστος παραγωγής και θα αντιμετωπίζουν τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε τη στρατηγική στις 8 Σεπτεμβρίου 2026, με την ονομασία «AgRI 2040» και «Food 2040». Η βασική αλλαγή είναι ότι η έρευνα δεν θα περιορίζεται στην παραγωγή επιστημονικών αποτελεσμάτων, αλλά θα πρέπει να φτάνει μέχρι τη δοκιμή, την αξιολόγηση και την αξιοποίησή τους από τις αγροτικές επιχειρήσεις.

Η ανάγκη είναι μεγάλη. Σύμφωνα με τα στοιχεία της Επιτροπής, το 2023 η γεωργία και τα συστήματα τροφίμων της ΕΕ δημιούργησαν προστιθέμενη αξία άνω του 1 τρισ. ευρώ και απασχολούσαν περίπου 30 εκατομμύρια ανθρώπους. Παρά τη μεγάλη οικονομική τους σημασία, η Ευρώπη αντιμετωπίζει δυσκολίες στη μετατροπή της επιστημονικής γνώσης σε εμπορικά αξιοποιήσιμες εφαρμογές. Ενδεικτικό είναι ότι οι επενδύσεις στην αγροδιατροφική τεχνολογία στην Ευρώπη μειώθηκαν κατά 67% από το 2020 έως το 2024.

Οι δύο άξονες και οι νέες τεχνολογίες

Το σχέδιο στηρίζεται σε δύο αλληλοσυνδεόμενα πλαίσια. Το «AgRI 2040» αφορά τη γεωργία, τη δασοκομία και τις αγροτικές περιοχές, ενώ το «Food 2040» καλύπτει ολόκληρη την αλυσίδα τροφίμων, από την παραγωγή και τη μεταποίηση μέχρι την κατανάλωση, τη διαχείριση των αποβλήτων, την αλιεία και τις υδατοκαλλιέργειες.

Για την πρωτογενή παραγωγή, το AgRI 2040 προσδιορίζει οκτώ βασικά πεδία δράσης: την υγεία των εδαφών και των αγροοικοσυστημάτων, τις φυτικές καλλιέργειες, τα κτηνοτροφικά συστήματα, τη βιοοικονομία, τα δάση, τις αγροτικές περιοχές, την ενίσχυση των αγροδιατροφικών αλυσίδων και την αξιοποίηση της ψηφιοποίησης, της τεχνητής νοημοσύνης και της ρομποτικής.

Στην πράξη, αυτό μπορεί να σημαίνει ανάπτυξη ποικιλιών που αντέχουν περισσότερο στην ξηρασία και στις υψηλές θερμοκρασίες, έγκαιρη ανίχνευση ασθενειών στις καλλιέργειες, πιο στοχευμένη φυτοπροστασία και καλύτερη διαχείριση του νερού. Στην κτηνοτροφία, η έρευνα θα επικεντρωθεί στη βελτίωση των συστημάτων εκτροφής και στην ενίσχυση της ανθεκτικότητάς τους.

Το Food 2040 δίνει ιδιαίτερη βαρύτητα στα βιώσιμα συστήματα τροφίμων, στην υγιεινή διατροφή, στην αποδοτικότερη χρήση των φυσικών πόρων, στη μείωση της ρύπανσης, στην ασφάλεια των τροφίμων και στην ανάπτυξη νέων επιχειρηματικών μοντέλων. Περιλαμβάνει επίσης την αξιοποίηση των υδατικών πόρων και των προϊόντων αλιείας και υδατοκαλλιέργειας.

Κοινός στόχος των δύο πλαισίων είναι η ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας, της επισιτιστικής ασφάλειας, της ανθεκτικότητας απέναντι στις κρίσεις, της κυκλικής οικονομίας και της δίκαιης κατανομής των οφελών από την καινοτομία.

Οι παραγωγοί θα συμμετέχουν στις δοκιμές

Ένα από τα σημαντικότερα σημεία της νέας στρατηγικής είναι η συμμετοχή των ίδιων των παραγωγών στην ανάπτυξη και δοκιμή των νέων λύσεων. Η Επιτροπή αναγνωρίζει ότι οι τεχνολογίες έχουν περισσότερες πιθανότητες να αξιοποιηθούν όταν σχεδιάζονται με βάση τις πραγματικές ανάγκες των αγροτών και δοκιμάζονται σε πραγματικές συνθήκες παραγωγής.

Σε αυτό το πλαίσιο, προβλέπεται να ενισχυθούν τα Living Labs, δηλαδή εργαστήρια και συνεργατικά σχήματα όπου ερευνητές, επιχειρήσεις και παραγωγοί δοκιμάζουν νέες εφαρμογές σε πραγματικές εκμεταλλεύσεις. Παράλληλα, θα ενισχυθεί η σύνδεσή τους με τις Επιχειρησιακές Ομάδες της Ευρωπαϊκής Σύμπραξης Καινοτομίας για τη Γεωργική Παραγωγικότητα και Βιωσιμότητα (EIP-AGRI).

Στόχος είναι να αξιοποιούνται καλύτερα τα αποτελέσματα των ερευνητικών προγραμμάτων και να μεταφέρονται από μία περιοχή σε άλλες, με προσαρμογή στις τοπικές συνθήκες. Σημαντικό ρόλο θα έχουν επίσης οι γεωργικοί σύμβουλοι, η κατάρτιση και η ανταλλαγή εμπειριών μεταξύ των παραγωγών.

Η Επιτροπή εξετάζει ακόμη τη διευκόλυνση της συμμετοχής μικρομεσαίων επιχειρήσεων και νεοφυών εταιρειών στα ευρωπαϊκά ερευνητικά προγράμματα, καθώς και την ανάπτυξη εργαλείων που θα βοηθούν τις καινοτόμες ιδέες να περάσουν από το στάδιο του πρωτοτύπου στην εμπορική αξιοποίηση.

Σύνδεση με τον «Ορίζοντα Ευρώπη» και την επόμενη χρηματοδοτική περίοδο

Η εφαρμογή των δύο πλαισίων συνδέεται με το πρόγραμμα «Ορίζων Ευρώπη» για την περίοδο 2028-2034 και με τα σχετικά χρηματοδοτικά εργαλεία του Ευρωπαϊκού Ταμείου Ανταγωνιστικότητας. Η Επιτροπή επιδιώκει να συνδέσει καλύτερα την επιστημονική έρευνα με τις επενδύσεις, ώστε οι καινοτομίες που αποδεικνύονται αποτελεσματικές να μπορούν να αναπτυχθούν σε μεγαλύτερη κλίμακα.

Ωστόσο, η νέα στρατηγική δεν αποτελεί από μόνη της πρόγραμμα επιδοτήσεων ούτε ανοικτή πρόσκληση χρηματοδότησης για αγρότες και συνεταιρισμούς. Καθορίζει τις κατευθύνσεις της ευρωπαϊκής έρευνας για τα επόμενα χρόνια, χωρίς να προδικάζει τις τελικές αποφάσεις για τον επόμενο πολυετή προϋπολογισμό της ΕΕ.

Για τις ελληνικές αγροτικές περιοχές, οι δυνατότητες εφαρμογής είναι σημαντικές. Στην ελαιοκομία, για παράδειγμα, θα μπορούσαν να αναπτυχθούν συνεργασίες για την καλύτερη διαχείριση της άρδευσης, την έγκαιρη διάγνωση ασθενειών και την αξιοποίηση των υποπροϊόντων της ελαιοποίησης. Αντίστοιχα, στην κτηνοτροφία μπορούν να δοκιμαστούν νέες λύσεις για τη διατροφή των ζώων, τη διαχείριση των εκμεταλλεύσεων και την αξιοποίηση τοπικών ζωοτροφών.

Το μεγάλο στοίχημα για την Ευρώπη είναι να μη μείνουν οι νέες τεχνολογίες στα ερευνητικά κέντρα και στις παρουσιάσεις των προγραμμάτων. Οι παραγωγοί θα κρίνουν τη χρησιμότητά τους από το αν θα μπορούν να τις εφαρμόσουν με προσιτό κόστος και αν αυτές θα προσφέρουν μετρήσιμο όφελος στην παραγωγή, στην ποιότητα και στο εισόδημά τους.