Μια έντονη διαμάχη βρίσκεται σε εξέλιξη σε διεθνές επίπεδο σχετικά με το ποιος θα έχει τον βασικό ρόλο στη διαχείριση της αλιείας στα διεθνή ύδατα (high seas), στο πλαίσιο της εφαρμογής της νέας παγκόσμιας συμφωνίας για την προστασία των ωκεανών.

Το ζήτημα αυτό αναδείχθηκε σε πρόσφατη σύνοδο για τη Συνθήκη των Ωκεανών και αφορά άμεσα τόσο την Ευρωπαϊκή Ένωση όσο και χώρες με ισχυρό αλιευτικό στόλο, όπως η Ελλάδα.

Η νέα συμφωνία, γνωστή ως «Συνθήκη για την Ανοικτή Θάλασσα», τέθηκε σε ισχύ το 2026 και καλύπτει περίπου το 60% των ωκεανών – περιοχές που μέχρι σήμερα δεν είχαν επαρκή ενιαία διακυβέρνηση. Στόχος της είναι η προστασία της θαλάσσιας βιοποικιλότητας μέσω εργαλείων όπως θαλάσσια πάρκα, περιβαλλοντικές μελέτες και διεθνής συνεργασία.

Ωστόσο, η βασική σύγκρουση αφορά το εξής: οι οργανισμοί που ήδη διαχειρίζονται την αλιεία (οι λεγόμενοι περιφερειακοί οργανισμοί αλιείας) θέλουν να διατηρήσουν τον έλεγχο, ενώ περιβαλλοντικοί φορείς και αρκετά κράτη ζητούν ισχυρότερο ρόλο των νέων θεσμών της Συνθήκης, με πιο αυστηρούς κανόνες προστασίας.

Γιατί υπάρχει διαφωνία

Το πρόβλημα ξεκινά από το γεγονός ότι μέχρι σήμερα η αλιεία στα διεθνή ύδατα ρυθμιζόταν αποσπασματικά, με αποτέλεσμα συχνά να υπάρχουν κενά προστασίας. Αυτό έχει οδηγήσει σε υπεραλίευση και υποβάθμιση οικοσυστημάτων, μια κατάσταση που πολλοί ειδικοί χαρακτηρίζουν «τραγωδία των κοινών».

Η νέα Συνθήκη δεν αντικαθιστά πλήρως τους υπάρχοντες μηχανισμούς, αλλά απαιτεί καλύτερο συντονισμό και αυστηρότερα περιβαλλοντικά κριτήρια. Αυτό όμως δημιουργεί τριβές, καθώς, οι αλιευτικοί οργανισμοί φοβούνται απώλεια αρμοδιοτήτων ενώ οι περιβαλλοντικές οργανώσεις θεωρούν ότι οι μέχρι τώρα κανόνες είναι ανεπαρκείς

Επιπτώσεις για την Ευρωπαϊκή Ένωση

Η ΕΕ είναι από τους βασικούς παίκτες στην παγκόσμια αλιεία και συμμετέχει ενεργά τόσο στη διαμόρφωση της Συνθήκης όσο και στους υφιστάμενους οργανισμούς διαχείρισης. Αυτό σημαίνει ότι βρίσκεται στο επίκεντρο της σύγκρουσης.

Για τους Ευρωπαίους αλιείς, οι εξελίξεις αυτές ενδέχεται να έχουν διπλή επίδραση:

1. Πιθανοί νέοι περιορισμοί
Η δημιουργία θαλάσσιων προστατευόμενων περιοχών και οι αυστηρότερες περιβαλλοντικές απαιτήσεις μπορεί να περιορίσουν, τις ζώνες αλιείας, τα επιτρεπόμενα αλιεύματα αλλά και να επιφέρουν αλλαγές στις τεχνικές που χρησιμοποιούνται

2. Μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα
Από την άλλη πλευρά, καλύτερη διαχείριση σημαίνει: προστασία ιχθυαποθεμάτων, σταθερό εισόδημα στο μέλλον και αποφυγή κατάρρευσης πληθυσμών ψαριών

Τι σημαίνει ειδικά για την Ελλάδα

Η Ελλάδα, ως χώρα με μεγάλο παράκτιο στόλο αλλά και συμμετοχή σε ευρωπαϊκές πολιτικές αλιείας, επηρεάζεται άμεσα:

Οι Έλληνες αλιείς δραστηριοποιούνται κυρίως στη Μεσόγειο, αλλά οι διεθνείς κανόνες επηρεάζουν συνολικά την αγορά και τις ποσοστώσεις.

Τυχόν περιορισμοί στα διεθνή ύδατα μπορεί να αυξήσουν την πίεση σε περιοχές όπως η Μεσόγειος, όπου τα αποθέματα ήδη πιέζονται.

Η ΕΕ ενδέχεται να υιοθετήσει πιο αυστηρές πολιτικές, που θα εφαρμοστούν και σε εθνικό επίπεδο.

Παράλληλα, υπάρχει και μια σημαντική έμμεση επίδραση: η κλιματική αλλαγή ωθεί όλο και περισσότερα ιχθυαποθέματα προς τα διεθνή ύδατα, όπου η διαχείριση είναι πιο δύσκολη και συχνά λιγότερο αποτελεσματική. Αυτό σημαίνει ότι οι αποφάσεις για τις ανοικτές θάλασσες θα επηρεάζουν όλο και περισσότερο και τις παράκτιες αλιείες.

Η σύγκρουση για τη διαχείριση της αλιείας στα διεθνή ύδατα δεν είναι απλώς θεσμική· αφορά άμεσα το μέλλον της αλιείας στην Ευρώπη.

Για τους αλιείς –και ιδιαίτερα για χώρες όπως η Ελλάδα– το βασικό δίλημμα είναι σαφές: πιο αυστηροί κανόνες σήμερα ή κίνδυνος εξάντλησης των πόρων αύριο.

Η τελική ισορροπία που θα επιτευχθεί μεταξύ προστασίας και παραγωγής θα καθορίσει σε μεγάλο βαθμό τη βιωσιμότητα του κλάδου τα επόμενα χρόνια.