Για τον Ιανουάριο μετατίθεται η υπογραφή της συμφωνίας με τα κράτη της MERCOSUR, δηλαδή της Αργεντινής, της Βραζιλίας, της Ουρουγουάης και της Παραγουάης, όπως ανακοίνωσε η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν στους ηγέτες των 27 της ΕΕ που συναντήθηκαν την Πέμπτη 18/12 στις Βρυξέλλες, καθώς οι έντονες πολιτικές αντιδράσεις και οι μαζικές αγροτικές κινητοποιήσεις καθιστούν αδύνατη, προς το παρόν, την υπογραφή της.

Συγκεκριμένα η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν ενημέρωσε τους ηγέτες ότι η υπογραφή της συμφωνίας, η οποία ήταν προγραμματισμένη για το Σάββατο 19 Δεκεμβρίου με τελετή στη Βραζιλία, μετατίθεται για τον Ιανουάριο του 2026. Η μετάθεση οφείλεται στις ισχυρές αντιρρήσεις κρατών-μελών, με προεξάρχουσες τη Γαλλία και την Ιταλία.

Οι πολιτικές γραμμές σύγκρουσης

Παρά την ενσωμάτωση ενισχυμένων μηχανισμών προστασίας για την ευρωπαϊκή αγροτική παραγωγή, ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν ξεκαθάρισε ότι «δεν είμαστε έτοιμοι» και ότι η συμφωνία «δεν μπορεί να υπογραφεί» στην παρούσα μορφή της. Αντίστοιχες επιφυλάξεις διατύπωσε και η Ιταλία, επικαλούμενη τον κίνδυνο αθέμιτου ανταγωνισμού για τους Ευρωπαίους παραγωγούς.

Στον αντίποδα, χώρες όπως η Γερμανία και η Ισπανία πιέζουν για την ολοκλήρωση της συμφωνίας, υπογραμμίζοντας τα γεωοικονομικά και εμπορικά οφέλη για την ευρωπαϊκή βιομηχανία, τις εξαγωγές και τη στρατηγική παρουσία της ΕΕ στη Λατινική Αμερική.

Αγρότες στους δρόμους

Το πολιτικό ρίσκο αποτυπώθηκε και στους δρόμους των Βρυξελλών. Χιλιάδες αγρότες από όλη την Ευρώπη κατέφθασαν στην ευρωπαϊκή πρωτεύουσα με εκατοντάδες τρακτέρ, αποκλείοντας δρόμους γύρω από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.

Οι διαδηλωτές εκφράζουν τον φόβο ότι η συμφωνία θα οδηγήσει σε μαζική εισροή φθηνότερων αγροτικών προϊόντων από τη Νότια Αμερική, πλήττοντας καίριους τομείς της ευρωπαϊκής γεωργίας, όπως το βοδινό κρέας, τα πουλερικά και η ζάχαρη.

Το διακύβευμα

Η συμφωνία ΕΕ–Mercosur, που βρίσκεται υπό διαπραγμάτευση για περισσότερα από 25 χρόνια, φιλοδοξεί να δημιουργήσει τη μεγαλύτερη ζώνη ελεύθερου εμπορίου παγκοσμίως, καλύπτοντας περίπου 780 εκατομμύρια καταναλωτές.

H συμφωνία προβλέπει πως η Επιτροπή θα υποχρεούται να ξεκινά έρευνα όταν οι εισαγωγές από τις χώρες της Mercosur αυξάνονται κατά περισσότερο από 8% σε σχέση με τον μέσο όρο της τελευταίας τριετίας και όταν οι τιμές τους είναι τουλάχιστον 8% χαμηλότερες από τις αντίστοιχες ευρωπαϊκές. Εφόσον διαπιστωθεί σοβαρή διατάραξη της αγοράς, θα μπορούν να ενεργοποιηθούν εκ νέου δασμοί.

Ο συμβιβασμός γεφύρωσε το χάσμα ανάμεσα στην αρχική πρόταση της Επιτροπής, που προέβλεπε όριο 10%, και τη σκληρότερη γραμμή του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, το οποίο ζητούσε όριο μόλις 5%. Όπως δήλωσε ο πρόεδρος της Επιτροπής Εμπορίου του Κοινοβουλίου, Μπερντ Λάνγκε, πρόκειται για έναν «δίκαιο συμβιβασμό» που προσφέρει «ασφάλεια και προβλεψιμότητα στους Ευρωπαίους αγρότες χωρίς να υπονομεύει τη στρατηγική εταιρική σχέση με τη Mercosur».

Ωστόσο, δεν υπήρξε συμφωνία στο αίτημα του Κοινοβουλίου για την ένταξη ρήτρας «υποχρέωσης αμοιβαιότητας», η οποία θα απαιτούσε από τις χώρες της Mercosur να τηρούν τα ίδια υγειονομικά, κοινωνικά και περιβαλλοντικά πρότυπα με την ΕΕ.

Η ρήτρα αυτή αποτέλεσε κόκκινη γραμμή για αρκετά κράτη-μέλη και την Κομισιόν, που προειδοποίησαν ότι θα έθετε σε κίνδυνο το ήδη συμφωνημένο κείμενο της εμπορικής συμφωνίας, για την οποία η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν έδωσε τα χέρια πριν από ένα χρόνο με τους ηγέτες της Mercosur, η οποία περιλαμβάνει την Αργεντινή, τη Βραζιλία, την Παραγουάη και την Ουρουγουάη.

Ωστόσο, η αναβολή της υπογραφής αναδεικνύει το βαθύ ρήγμα μεταξύ των γεωοικονομικών φιλοδοξιών της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των πολιτικών και κοινωνικών πιέσεων στο εσωτερικό της, με το αγροτικό ζήτημα να λειτουργεί ως καταλύτης.