Ο Βάσκος οινοποιός Όξερ Μπαστεγκιέτα διατηρεί την κληρονομιά της μικρής πατρίδας του, και κυρίως τη σπάνια γλώσσα της, μέσα από οινικές δημιουργίες που μιλούν για μάγισσες, φίδια και παλιά αμπέλια.

Μεγάλωσε στη Χώρα των Βάσκων, όπου οι κάτοικοι συνηθίζουν να δίνουν ονόματα στα σπίτια τους και να ζουν με την παράδοση των Sorginak, των μαγισσών δηλαδή που έσωζαν τον κόσμο με τα γιατροσόφια τους. Αυτές οι γυναίκες, με γνώσεις για τη φύση και τις θεραπείες, ήταν συνδεδεμένες με αρχαίες παγανιστικές δοξασίες και τριγύριζαν κυρίως στο δάσος. Εκεί, στο χωριό Κορτεθούμπι, με τα μαγευτικά σπήλαια, η οικογένεια του Όξερ Μπαστεγκιέτα λειτουργούσε ένα εστιατόριο, δίχως να έχει καμία ενασχόληση με το κρασί. Το 1999, λίγο πριν κλείσει τα 27 του χρόνια, κατόπιν παραγγελίας του πατέρα του, έφτιαξε ένα «τσακολί» (λευκό βάσκικο κρασί) για να το σερβίρουν στην οικογενειακή επιχείρηση. Η ετικέτα έγινε ανάρπαστη και, ενώ προοριζόταν μόνο για το εστιατόριο, οι πελάτες αγόραζαν φιάλες και για το σπίτι. Βάφτισε το συγκεκριμένο κρασί Μarco, αποτίνοντας φόρο τιμής στον πατέρα του, καθώς έτσι ονομαζόταν το πατρικό του σπίτι.

Με την πάροδο του χρόνου, στα δέκα στρέμματα που φύτεψε μόνος του στην περιοχή, προστέθηκαν άλλα πενήντα οκτώ. Με λατρεία για τη φύση, εξαρχής προσανατολίστηκε στη βιοδυναμική καλλιέργεια, παρότι αντιμετώπιζε πολλές δυσκολίες, εξαιτίας της μικρής απόστασης από τον Ατλαντικό. Λίγα χρόνια αργότερα, κατέβηκε νοτιότερα, στη Λαγκουάρδια, στην καρδιά της Ριόχα Αλαβέσα, για να σπουδάσει Αμπελουργία και Οινολογία. Ο έρωτας για το φυσικό περιβάλλον της περιοχής ήταν κεραυνοβόλος, κι έτσι εγκαταστάθηκε μόνιμα, αποκτώντας σιγά σιγά παλαιά αμπέλια. Το 2009, με σταφύλια τοπικών παραγωγών, παράγει την πρώτη του ετικέτα.

«Ποτέ δεν ξεχνώ από πού έρχομαι», θα μου πει χαμογελαστός με την αυτοπεποίθηση του αυτοδημιούργητου, στην έκθεση κρασιού στη Βαρκελώνη, όπου τον συνάντησα φέτος για πρώτη φορά. Στα πενήντα του, με ετήσια παραγωγή μόλις 70.000 φιάλες, 14 κωδικούς και εξαγωγή σε τριάντα δύο χώρες, ο Όξερ συγκαταλέγεται πλέον στους δημοφιλέστερους της νέας γενιάς οινοποιών της Ισπανίας. Ο κόσμος που περίμενε να τον χαιρετήσει έκανε ουρά, παρότι ο ίδιος ακολουθεί ένα πολύ αυστηρό πρόγραμμα με τα ραντεβού – δεν δέχεται να δοκιμάσεις το κρασί του αν δεν το σερβίρει ο ίδιος. Ακριβώς γιατί θέλει να σε ξεναγήσει στον «κόσμο» του, να εξηγήσει, να αφηγηθεί μια πιο προσωπική του σύνδεση με το παρελθόν και τη μυθολογία.

Ένας κόσμος συμβολισμών

Αυτό είναι το πιο εντυπωσιακό στοιχείο στον Όξερ: ο συστηματικός και ολιστικός τρόπος με τον οποίο εκφράζει την αγάπη για τη φύση και την πατρίδα του μέσα από τα κρασιά του. Μια αγάπη που ξεκινά από το αμπέλι και καταλήγει στις συμβολικές ετικέτες των φιαλών, όλες δικής του έμπνευσης. «Δεν μου αρέσουν οι συνεντεύξεις, δεν τα πηγαίνω καλά με το να βάζω τις λέξεις στη σειρά. Προτιμώ τα καλά κρασιά», ομολογεί τη στιγμή που σερβίρει Iraun, ένα λευκό κρασί από χαρμάνι πέντε ποικιλιών, στο οποίο κυριαρχεί με 80% η ποικιλία Viura και με 9% η Calagraño. Όπως αφηγείται, στη δική του γλώσσα, την Εουσκέρα, το όνομα του κρασιού σημαίνει «να αντέχεις». Αποτελεί έναν ύμνο στους συμπατριώτες του που, παρά τις αντιξοότητες, επιμένουν να διατηρούν τη γλώσσα τους ζωντανή. Πάνω στη φιάλη διακρίνεται ένας ουροβόρος, δηλαδή ένα φίδι που τρώει την ουρά του, από τα πιο κλασικά σύμβολα για την αιωνιότητα. Σε αυτό το σουρεαλιστικό σύμπαν των συμβολισμών ταξιδεύει η ψυχή του Όξερ, αναμεμειγμένη με μουσικές, βιβλία και θεατρικά έργα, κατά βάση του Σαίξπηρ. Στην επόμενη ετικέτα που παρουσίασε, είδα έναν σκελετό σε ασπρόμαυρο φόντο και πάνω τη φράση του Άγγλου ποιητή «Ντροπή σε εκείνον που το σκέφτεται κακόβουλα», από το έργο Η βασιλεία του βασιλιά Εδουάρδου Γ΄. «Κalamity [το όνομα της ετικέτας] σημαίνει ότι βρίσκω την τάξη μου στο χάος», λέει με νόημα για το κρασί, που προέρχεται κυρίως από Tempranillo και Garnacha, από αιωνόβια αμπέλια στη Ριόχα Άλτα και στη Ριόχα Αλαβέσα.

Πνεύμα ανήσυχο, ο Όξερ παραδέχεται ότι η καλλιτεχνική σύνδεση των κρασιών με τις εικόνες είναι αρκετά κρυπτογραφημένη, αφού αυτά «τα όνειρα και τα πλάσματα με συνοδεύουν στην εσωτερική μου μοναξιά. Αυτές οι εικόνες ζουν μέσα μου με έναν συγκεκριμένο τρόπο, είναι ο κήπος μου». Στον ίδιο κήπο κατοικούν και όλα τα αγαπημένα του πρόσωπα, νεκρά ή ζωντανά. Κάνοντας ένα διάλειμμα από την οινογευσία, μου έδειξε μια φωτογραφία με την έξι μηνών κόρη του, το πρώτο του παιδί. Συγκινημένος, ανέφερε ότι της έδωσαν το όνομα Ούλα Γκασέν (Ula Gaxen), με την πρώτη λέξη να σημαίνει τη νέα ζωή μετά τον θάνατο. «Σημαίνει κάτι που είναι κρυμμένο στη θάλασσα, όπως είναι κρυμμένος ο πατέρας της γυναίκας μου, που βρήκε τραγικό θάνατο», περιγράφει, ενώ «Γκασέν είναι το όνομα μιας μάγισσας που τη φυλάκισαν οι Καθολικοί και εκείνη δραπέτευσε».

Ο Όξερ σήμερα δραστηριοποιείται σε τρεις οινικές περιοχές: τη Βισκάια, απ’ όπου ξεκίνησε, τη Ριόχα και την Τόρο, μια «σκληρή» και ξηρή οινοπαραγωγική ζώνη δίπλα στον ποταμό Ντουέρο. «Όταν βλέπω έναν αμπελώνα, δεν σκέφτομαι την τοποθεσία του, με ενδιαφέρει περισσότερο το συναίσθημα που μου προκαλεί η εικόνα του», σημειώνει ο οινοποιός, ο οποίος ενθουσιάζεται να καλλιεργεί τοπικές και σπάνιες ποικιλίες ή να χρησιμοποιεί παλιούς κλώνους, όπως κάνει με την Garnacha. Στην Τόρο παράγει κυρίως την ετικέτα Kuusu (σκιάχτρο στα βασκικά), ένα κρασί από την ποικιλία Tinta de Toro, μια τοπική παραλλαγή του Tempranillo. Και εκεί τον οδήγησε μια ανάμνηση που έχει από παιδί, αφού στο σπίτι ενός θείου του στην Τόρο δοκίμασε για πρώτη φορά κρασί.

Ο τρόπος που εργάζεται στο αμπέλι, αλλά και στο οινοποιείο, έχει ξεκάθαρη φιλοσοφία και σχετίζεται άμεσα με τις παιδικές του αναμνήσεις. «Η ιδέα της ελάχιστης παρέμβασης στην οινοποίηση αφορά ουσιαστικά την “ψυχή” του κρασιού: τη διαύγεια, το τοπίο και τον αμπελώνα από τον οποίο προέρχεται και ταυτόχρονα φέρει τη δική του προσωπικότητα. Κρασιά πιο γήινα, ευκίνητα, με κάποια δομή αλλά και ρευστότητα», συμπληρώνει. Ο άνθρωπος που συνεχώς «σπάει» τα δεσμά του είναι λογικό να μην είναι οπαδός των «τεχνολογικών» κρασιών.

Η «Θεία Κωμωδία»

Πώς βλέπει το μέλλον της περιοχής του, τώρα που η Rioja, αναμφισβήτητα, έχει εισέλθει σε μια νέα εποχή και ταλανίζεται από πολλά συνήθη προβλήματα μεγάλων οινοπαραγωγικών ζωνών; «Το μέλλον της περιοχής μου θα βασιστεί στην αριστεία, στη μη συμμόρφωση και στην ανάπτυξη μέσα από τους υπέροχους αμπελώνες μας και τα κρασιά παγκόσμιας κλάσης. Όλοι γνωρίζουμε ότι θα υπάρξει μια πολύ αυστηρή διαδικασία επιλογής σε παγκόσμιο επίπεδο. Πολλά εκτάρια αμπελώνων που δεν θα έπρεπε ποτέ να έχουν φυτευτεί σε εδάφη ή αγροτεμάχια ακατάλληλα για ποιοτικό κρασί θα ξεριζωθούν – αναφέρομαι σε ολόκληρο τον οινοπαραγωγικό κόσμο», απαντά, πιστεύοντας ότι η Rioja έχει τα προσόντα να σταθεί δίπλα στη Βουργουνδία ή στο Βarolo, αρκεί να επενδύσει στην παραγωγή εξαιρετικών σταφυλιών, αφού όλα αρχίζουν από τον αμπελώνα.

««Η ιδέα της ελάχιστης παρέμβασης στην οινοποίηση αφορά ουσιαστικά την “ψυχή” του κρασιού, τη διαύγεια, το τοπίο και τον αμπελώνα από τον οποίο προέρχεται και ταυτόχρονα φέρει τη δική του προσωπικότητα».

Πριν κλείσουμε την κουβέντα μας, θέλησε να μου μιλήσει και για το καινούργιο του πρότζεκτ, τη «Θεία Κωμωδία». Σπουδαίος αρτίστας του χαρμανιού, αυτή την περίοδο έχει βάλει μπροστά το μεγάλο του όραμα: να φτιάξει την καλύτερη Rioja που μπορεί, αναδεικνύοντας στο μέγιστο το ποικιλόμορφο terroir της περιοχής. Πρόκειται να συνδυάσει –κυρίως– Tempranillo από τη Ριόχα Αλαβέσα και Garnacha από τη Ριόχα Άλτα, παντρεύοντας τις αντιθέσεις των δύο διαφορετικών ζωνών. Από την πρώτη, που εκτείνεται στα 400 με 700 μέτρα και έχει φτωχά, αργιλώδη εδάφη, θα πάρει το «νεύρο», την αρωματική ακρίβεια και την οξύτητα, ενώ από τη δεύτερη, που διαθέτει αργιλο-ασβεστολιθικά και αργιλο-σιδηρούχα εδάφη, θα αξιοποιήσει τον όγκο και τη στρογγυλότητα. Το κρασί αναμένεται να κυκλοφορήσει το 2028, χωρίς να είναι σίγουρο αν θα είναι blend ή δύο ξεχωριστές ετικέτες. «Ο Παράδεισος και η κόλαση μαζί. Αν τα κρασιά είναι καλύτερα μόνα τους, θα τα εμφιαλώσω χωριστά. Αν το χαρμάνι αποδειχθεί πιο δυνατό, τότε θα παραγάγω μόνο μία ετικέτα», καταλήγει. Σε κάθε περίπτωση, αυτή, όπως ισχυρίστηκε, θα είναι η δική του προσωπική παρακαταθήκη για την οικογένειά του. Για την κόρη του, τη γυναίκα του και όσους ακόμη έχει στον «κήπο» του.

*Τα κρασιά του Oxer τα βρίσκουμε σε κάβες στην Ελλάδα από την εταιρεία Enoterra.