Μια επικαιροποιημένη έκθεση της EFSA υπογραμμίζει ότι το Ralstonia pseudosolanacearum αποτελεί μία από τις σοβαρότερες βακτηριακές απειλές για τις ευρωπαϊκές καλλιέργειες σολανωδών. Η υποχρεωτική επιτήρηση, η έγκαιρη διάγνωση και η αυστηρή εφαρμογή προληπτικών μέτρων είναι καθοριστικής σημασίας για την προστασία της αγροτικής παραγωγής.

Η αυξημένη προσαρμοστικότητα του παθογόνου, σε συνδυασμό με τις μεταβαλλόμενες κλιματικές συνθήκες, καθιστούν αναγκαία τη διαρκή επαγρύπνηση και συνεργασία μεταξύ παραγωγών, γεωτεχνικών και αρμόδιων αρχών.

Συγκεκριμένα στις 16 Φεβρουαρίου 2026, η EFSA (Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων) δημοσίευσε την επικαιροποιημένη «Κάρτα Έρευνας Παρασίτου» (Pest Survey Card) για το βακτήριο Ralstonia pseudosolanacearum, ένα ιδιαίτερα επιθετικό παθογόνο εδάφους που προκαλεί βακτηριακό μαρασμό σε σημαντικές καλλιέργειες. Το βακτήριο ανήκει στο σύμπλεγμα Ralstonia solanacearum και συγκεκριμένα στο Phylotype I, το οποίο χαρακτηρίζεται από υψηλή προσαρμοστικότητα και ευρύ φάσμα ξενιστών.

Η νέα αυτή έκθεση ενισχύει το κανονιστικό πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, βάσει του Κανονισμός (ΕΕ) 2016/2031, επιβεβαιώνοντας ότι το παθογόνο αποτελεί οργανισμό καραντίνας προτεραιότητας (Priority Pest), με υποχρεωτική ετήσια επιτήρηση σε όλα τα κράτη μέλη.

Καλλιέργειες που απειλούνται

Η EFSA δίνει ιδιαίτερη έμφαση σε βασικές καλλιέργειες της οικογένειας Solanaceae:

Πατάτα 

Τομάτα 

Μελιτζάνα 

Πιπεριά 

Καλλωπιστικά και αυτοφυή φυτά-ξενιστές

Η πατάτα θεωρείται εξαιρετικά ευάλωτη, με δυνητικές απώλειες που μπορεί να ξεπεράσουν το 50–70% σε περίπτωση έντονης προσβολής. Στην τομάτα και τη μελιτζάνα οι απώλειες σχετίζονται τόσο με τη μείωση της απόδοσης όσο και με την υποβάθμιση της ποιότητας των καρπών.

Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί το γεγονός ότι το βακτήριο μπορεί να επιβιώνει στο έδαφος, στο νερό άρδευσης και σε ζιζάνια-ξενιστές, λειτουργώντας ως «κρυφή δεξαμενή» μόλυνσης.

Συμπτώματα και έγκαιρη αναγνώριση

Η έγκαιρη διάγνωση είναι κρίσιμη για τον περιορισμό της εξάπλωσης. Τα βασικά συμπτώματα περιλαμβάνουν:

Στο υπέργειο τμήμα:

Ξαφνικός μαρασμός φύλλων χωρίς κιτρίνισμα στα αρχικά στάδια

Μερικός ή ολικός μαρασμός του φυτού

Καχεκτική ανάπτυξη

Νέκρωση βλαστών

Στο αγγειακό σύστημα:

Καφέ μεταχρωματισμός των αγγείων στο στέλεχος

Έκκριση βακτηριακού εξιδρώματος (λευκόρροη ουσία) όταν το στέλεχος κοπεί και εμβαπτιστεί σε νερό

Στην πατάτα, παρατηρείται επίσης καστανή σήψη στους κονδύλους και αγγειακός μεταχρωματισμός.

Στρατηγική επιτήρησης και διάγνωσης (EFSA 2026)

Η νέα Pest Survey Card της EFSA περιλαμβάνει:

1. Στατιστικά ορθό σχεδιασμό δειγματοληψιών

Στοχευμένες επιθεωρήσεις σε περιοχές υψηλού κινδύνου

Δειγματοληψίες σε φυτά, έδαφος και νερό άρδευσης

Έλεγχο πολλαπλασιαστικού υλικού (σπόροι, κόνδυλοι)

2. Διαγνωστικές μέθοδοι

Μοριακές τεχνικές υψηλής ευαισθησίας, όπως multiplex PCR

Διαχωρισμός του R. pseudosolanacearum από άλλα μέλη του συμπλέγματος Ralstonia solanacearum

Επιβεβαίωση σε διαπιστευμένα εργαστήρια φυτοϋγείας

Κλιματική προσαρμογή και κίνδυνος εγκατάστασης

Η EFSA επισημαίνει ότι το Phylotype I είναι θερμόφιλο αλλά παρουσιάζει αυξημένη ικανότητα προσαρμογής. Οι μεσογειακές και νότιες περιοχές της ΕΕ θεωρούνται ιδιαίτερα ευάλωτες, ωστόσο η κλιματική αλλαγή ενδέχεται να επεκτείνει τη ζώνη κινδύνου και σε βορειότερες περιοχές.

Η παρουσία άρδευσης με επιφανειακά ύδατα και η εντατική καλλιέργεια σολανωδών αυξάνουν τον επιδημιολογικό κίνδυνο.

Μέτρα πρόληψης και διαχείρισης

Καθώς δεν υπάρχει αποτελεσματική θεραπευτική αντιμετώπιση, η στρατηγική βασίζεται αποκλειστικά στην πρόληψη:

Φυτοϋγειονομικά μέτρα

Χρήση πιστοποιημένου, απαλλαγμένου από το παθογόνο πολλαπλασιαστικού υλικού

Άμεση καταστροφή μολυσμένων φυτών

Απαγόρευση διακίνησης μολυσμένων παρτίδων

Καλλιεργητικές πρακτικές

Αμειψισπορά 3–4 ετών με μη ξενιστές

Απολύμανση εργαλείων και μηχανημάτων

Έλεγχος ζιζανίων-ξενιστών

Διαχείριση και ποιοτικός έλεγχος νερού άρδευσης

Επίσημη επιτήρηση

Υποχρεωτική ετήσια παρακολούθηση από τις αρμόδιες αρχές

Καταγραφή και αναφορά εστιών

Σχέδια έκτακτης ανάγκης σε περίπτωση εντοπισμού