Ο πόλεμος που εξελίσσεται στη Μέση Ανατολή με επίκεντρο το Ιράν δεν επηρεάζει μόνο το πετρέλαιο και την ενέργεια. Ένας από τους τομείς που κινδυνεύει να δεχθεί ισχυρό πλήγμα είναι η παγκόσμια αγορά λιπασμάτων. Και όταν ακριβαίνουν τα λιπάσματα, το πρώτο που πιέζεται είναι το κόστος παραγωγής για τους αγρότες.

Ο λόγος είναι απλός: η παραγωγή των περισσότερων λιπασμάτων συνδέεται άμεσα με την ενέργεια και κυρίως με το φυσικό αέριο. Από αυτό παράγονται τα βασικά αζωτούχα λιπάσματα, όπως η ουρία και η αμμωνία, που χρησιμοποιούνται σε καλλιέργειες όπως το σιτάρι, το καλαμπόκι, το βαμβάκι και πολλά κηπευτικά.

Η περιοχή του Περσικού Κόλπου είναι από τους σημαντικότερους κόμβους παραγωγής λιπασμάτων και πρώτων υλών για τη γεωργία. Επιπλέον, από το Στενό του Ορμούζ περνά μεγάλο μέρος του παγκόσμιου εμπορίου ενέργειας και χημικών προϊόντων. Αν οι μεταφορές περιοριστούν λόγω στρατιωτικών συγκρούσεων ή κινδύνων για τα πλοία, τότε δημιουργούνται προβλήματα στην εφοδιαστική αλυσίδα.

Το ίδιο το Ιράν είναι επίσης σημαντικός παίκτης στην αγορά λιπασμάτων, καθώς εξάγει μεγάλες ποσότητες ουρίας και άλλων χημικών προϊόντων που χρησιμοποιούνται στη γεωργία. Αν η παραγωγή ή οι εξαγωγές μειωθούν, η παγκόσμια αγορά χάνει σημαντικές ποσότητες.

Ήδη οι διεθνείς αγορές έχουν αρχίσει να αντιδρούν. Οι τιμές ορισμένων λιπασμάτων εμφανίζουν ανοδικές τάσεις, καθώς οι αγοραστές προσπαθούν να εξασφαλίσουν αποθέματα πριν υπάρξουν μεγαλύτερες ελλείψεις. Παρόμοια φαινόμενα είχαν παρατηρηθεί και μετά την έναρξη του πολέμου στην Ουκρανία το 2022, όταν οι τιμές λιπασμάτων εκτινάχθηκαν διεθνώς.

Για τους αγρότες, αυτό σημαίνει τρία βασικά πράγματα. Πρώτον, πιθανή αύξηση στο κόστος των λιπασμάτων την επόμενη περίοδο. Δεύτερον, μεγαλύτερη αβεβαιότητα για τη διαθεσιμότητα προϊόντων στην αγορά, ειδικά πριν από την περίοδο των βασικών λιπάνσεων. Και τρίτον, πίεση στο συνολικό κόστος παραγωγής, που ήδη επηρεάζεται από τις τιμές της ενέργειας και των καυσίμων.

Αν η κρίση συνεχιστεί για μεγάλο διάστημα, ορισμένοι παραγωγοί μπορεί να περιορίσουν τη χρήση λιπασμάτων για να μειώσουν τα έξοδα. Αυτό όμως συχνά οδηγεί σε χαμηλότερες αποδόσεις στις καλλιέργειες. Σε παγκόσμιο επίπεδο, κάτι τέτοιο μπορεί να επηρεάσει την παραγωγή τροφίμων και τελικά τις τιμές που πληρώνουν οι καταναλωτές.

Η κατάσταση παρακολουθείται στενά από τις διεθνείς αγορές και τις κυβερνήσεις. Για τον αγροτικό κόσμο όμως το μήνυμα είναι ξεκάθαρο: οι γεωπολιτικές εξελίξεις, ακόμη και σε μακρινές περιοχές, μπορούν να επηρεάσουν άμεσα το κόστος παραγωγής στο χωράφι.

Ένα πιθανό νέο «σοκ τροφίμων»

Αναλυτές προειδοποιούν ότι η κρίση θα μπορούσε να οδηγήσει σε μια νέα παγκόσμια πίεση στις αγορές τροφίμων, παρόμοια ή ακόμη και μεγαλύτερη από εκείνη που προκλήθηκε μετά την Ρωσική εισβολή στην Ουκρανία το 2022, η οποία είχε επίσης προκαλέσει άνοδο στις τιμές λιπασμάτων και σιτηρών.

Αν η σύγκρουση συνεχιστεί για μήνες, το πιθανότερο είναι ότι η γεωργία παγκοσμίως θα αντιμετωπίσει ένα νέο κύμα αυξημένου κόστους παραγωγής. Και όπως έχει δείξει η εμπειρία των τελευταίων ετών, όταν αυξάνεται το κόστος για τον αγρότη, αργά ή γρήγορα αυξάνεται και το κόστος για τον καταναλωτή.

Αυτός είναι ο λόγος που πολλοί οικονομολόγοι και οργανισμοί παρακολουθούν στενά τον πόλεμο στο Ιράν: γιατί πέρα από τις γεωπολιτικές συνέπειες, μπορεί να επηρεάσει άμεσα το πιάτο εκατομμυρίων ανθρώπων σε όλο τον κόσμο.