Βασικός άξονας της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής και την οικοδόμηση μιας ανθρακικά ουδέτερης οικονομίας είναι ο εξηλεκτρισμός των τελικών χρήσεων και η παραγωγή της ηλεκτρικής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας (ΑΠΕ).

Στο πλαίσιο αυτό, το Ελληνικό Σχέδιο για την Ενέργεια και το Κλίμα (ΕΣΕΚ) εστιάζει στη μεγάλης κλίμακας ανάπτυξη των ΑΠΕ, ειδικά των φωτοβολταϊκών και των αιολικών (χερσαίων και υπεράκτιων). Παρά το ότι οι τεχνολογίες ΑΠΕ χαρακτηρίζονται από χαμηλό ανθρακικό αποτύπωμα, εντούτοις και αυτές σχετίζονται με κάποιες περιβαλλοντικές επιπτώσεις, ειδικά σε περιπτώσεις όπου προβλέπεται ανάπτυξη μεγάλης κλίμακας.

Αποτελέσματα ερευνών, πάντως, δείχνουν ότι οι τεχνολογίες ΑΠΕ χαρακτηρίζονται από σαφώς μικρότερες περιβαλλοντικές επιπτώσεις σε σχέση με τις τεχνολογίες ηλεκτροπαραγωγής που χρησιμοποιούν ορυκτά καύσιμα.

Η αξιοποίησή τους, επομένως, στο πλαίσιο της πράσινης μετάβασης, συμβάλλει όχι μόνο στη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου και στην αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής, αλλά και σε μια σειρά από άλλα περιβαλλοντικά οφέλη σε τοπική ή περιφερειακή κλίμακα.

Όμως, παρά το ότι το περιβαλλοντικό αποτύπωμα των ΑΠΕ είναι μικρότερο από αυτό των τεχνολογιών ορυκτών καυσίμων, αυτό δεν σημαίνει ότι είναι αμελητέο, και ότι δεν θα πρέπει να λαμβάνεται υπόψη κατά τον ενεργειακό και περιβαλλοντικό σχεδιασμό.

Αντίθετα, οι περιβαλλοντικές επιπτώσεις των ΑΠΕ είναι σε αρκετές περιπτώσεις σημαντικές, ιδιαίτερα στην τοπική κλίμακα. Από τη σκοπιά αυτή, θα πρέπει να τονισθεί η σημαντικότητα των προγραμμάτων ορθολογικής χρήσης και εξοικονόμησης ενέργειας. Όσο πιο φιλόδοξα είναι τα προγράμματα αυτά, τόσο η ανάγκη εγκατάστασης νέων συστημάτων ΑΠΕ περιορίζεται και, επομένως, μειώνονται και οι συνεπαγόμενες περιβαλλοντικές τους επιπτώσεις.

Επίσης, στις περιβαλλοντικές επιπτώσεις που προκαλούν οι ΑΠΕ, σημαντικό ρόλο παίζουν τα χαρακτηριστικά των τεχνολογιών και των περιοχών εγκατάστασης, η κλίμακα των σχεδιαζόμενων έργων και τα συνολικά απαιτούμενα επίπεδα αξιοποίησης της κάθε τεχνολογίας σε εθνικό και περιφερειακό επίπεδο.

Γενικότερα, μεγάλες, βιομηχανικής κλίμακας, εγκαταστάσεις, είναι αναμενόμενο να προκαλούν σημαντικότερες περιβαλλοντικές πιέσεις σε σχέση με μικρά συστήματα ΑΠΕ. Εντούτοις, κρίσιμο είναι η σύγκριση να γίνεται ανά μονάδα παραγόμενης ενέργειας και κατά πόσο τελικά οι περιβαλλοντικές επιπτώσεις είναι σημαντικότερες από ένα μεγάλο έργο ΑΠΕ ή αθροιστικά από περισσότερα μικρά έργα που θα πρέπει να υλοποιηθούν προκειμένου να παράγουν αντίστοιχη ενέργεια.

Σε κάθε περίπτωση, η υλοποίηση μικρών έργων ΑΠΕ, που βέβαια προϋποθέτει πρόσθετες επενδύσεις στα ηλεκτρικά δίκτυα, την υιοθέτηση στρατηγικών microgrid, virtual power plants, κ.λπ., είναι βέβαιο ότι διευκολύνει την κοινωνική τους αποδοχή και δίνει τη δυνατότητα ενεργού συμμετοχής και των τοπικών κοινωνιών μέσω των ενεργειακών κοινοτήτων και άλλων φορέων.

Επομένως, ναι μεν στο πλαίσιο της πράσινης μετάβασης και της ταχύτητας με την οποία θα πρέπει να επιτευχθεί η απανθρακοποίηση, είναι αναγκαίο να προωθηθούν και μεγάλα έργα ΑΠΕ, εντούτοις είναι κρίσιμο να υπάρξει καλύτερη ισορροπία μεταξύ μεγάλων και μικρών εγκαταστάσεων.

Στο πλαίσιο αυτό, ειδικές μέριμνες θα πρέπει να λαμβάνονται για το πώς θα πρέπει να γίνεται η ανάπτυξη των ΑΠΕ σε ιδιαίτερα φυσικά ή ανθρωπογενή οικοσυστήματα, όπως περιοχές ιδιαίτερου φυσικού κάλους, natura, παραδοσιακούς οικισμούς, νησιωτικές περιοχές, κ.λπ.

Σε όλες τις περιπτώσεις η διαφάνεια, η έγκαιρη ενημέρωση των τοπικών κοινωνιών, η εκπόνηση ουσιαστικών μελετών περιβαλλοντικών επιπτώσεων και η λήψη προληπτικών μέτρων διαχείρισης των επιπτώσεων είναι κρίσιμες τόσο για την αποδοχή των έργων όσο και την ελαχιστοποίηση των προκαλούμενων περιβαλλοντικών επιπτώσεων.

Από την άλλη μεριά όμως, θα πρέπει να τονισθεί ότι οι τεχνολογίες ΑΠΕ επιδιώκεται να εγκατασταθούν στις περιοχές με πλούσιο δυναμικό (αιολικό, ηλιακό, υδροδυναμικό, κ.λπ.), προκειμένου να βελτιώνεται η οικονομική τους απόδοση. Επομένως, η ανάπτυξη των ΑΠΕ σε περιοχές με υψηλό δυναμικό δεν θα πρέπει να περιορίζεται μόνο στην κάλυψη των τοπικών αναγκών, αλλά με βάσει τις προβλέψεις του χωροταξικού σχεδιασμού να συμβάλλουν, λελογισμένα, σε μεγαλύτερη κλίμακα στην κάλυψη των εθνικών στόχων.

Τέλος, καθώς ήδη από την προηγούμενη δεκαετία οι ΑΠΕ έχουν σημειώσει σημαντική ανάπτυξη (κυρίως τα φωτοβολταϊκά και αιολικά συστήματα), η Πολιτεία θα πρέπει να προετοιμαστεί για τη διαχείριση του παλαιωμένου εξοπλισμού αυτών των μονάδων, που θα πρέπει να αποσυρθεί και να αντικατασταθεί με νέα συστήματα.

Απαντήσεις στις παραπάνω προκλήσεις επιχειρεί να δώσει το έργο JustReDI, το οποίο λαμβάνει χώρα στο πλαίσιο του Εθνικού Σχεδίου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας Ελλάδα 2.0, με τη χρηματοδότηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης – NextGenerationEU και υπό την αιγίδα της Γενικής Γραμματείας Έρευνας και Καινοτομίας.

Το έργο JustReDI υλοποιείται με τη σύμπραξη έξι φορέων και ιδρυμάτων: του Εθνικού Κέντρου Κοινωνικών Ερευνών (ΕΚΚΕ), του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών (ΕΑΑ), του Ερευνητικού Κέντρου ΑΘΗΝΑ, του Ελληνικού Κέντρου Θαλασσίων Ερευνών (ΕΛΚΕΘΕ), καθώς και του Πανεπιστημίου Δυτικής Αττικής (ΠΑΔΑ) και του Διεθνούς Πανεπιστημίου της Ελλάδος (ΔΙΠΑΕ).

Το JustReDI περιλαμβάνει ένα συνεκτικό σύνολο δράσεων που θα συμβάλλουν στην υλοποίηση των ευρωπαϊκών και εθνικών στρατηγικών για την αναπτυξιακή πράσινη μετάβαση και τον ψηφιακό μετασχηματισμό της χώρας, μεγιστοποιώντας τον θετικό αντίκτυπο για την τοπική κοινωνία, ελαχιστοποιώντας τις κοινωνικές επιπτώσεις της διττής μετάβασης, ιδίως για τις ευάλωτες ομάδες και περιφέρειες, και ενισχύοντας την οικονομική και κοινωνική ανθεκτικότητα υπό το πρίσμα της δίκαιης ανάπτυξης και της συμπερίληψης.

Ένας από τους παράγοντες που επηρεάζουν τις αντιλήψεις που σχηματίζουν οι Έλληνες για τα θέματα αυτά είναι και η έγκυρη δημόσια πληροφόρηση. Έτσι, το έργο περιλαμβάνει μια δράση για την αποτίμηση της αξιοπιστίας των ειδήσεων γύρω από την πράσινη και ψηφιακή μετάβαση (Check4Facts).

Περισσότεροι πολίτες συμμετέχοντες στη διαδικασία, περισσότερες ευκαιρίες για βιώσιμη ανάπτυξη.

Δράση ενίσχυσης επενδύσεων «Εμβληματικές δράσεις σε διαθεματικές επιστημονικές περιοχές με ειδικό ενδιαφέρον για την σύνδεση με τον παραγωγικό ιστό» / Ανθεκτικότητα, Συμπερίληψη και Ανάπτυξη: Προς μια Δίκαιη Πράσινη και Ψηφιακή Μετάβαση των Ελληνικών Περιφερειών – TAEDR-0537352.

Η δράση υλοποιείται στο πλαίσιο του Εθνικού Σχεδίου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας Ελλάδα 2.0 με τη χρηματοδότηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης – NextGenerationEU.

Εικόνες από FREEP!K