Σημαντικές δυνατότητες ανάπτυξης για την κτηνοτροφία και τη μεταποίηση στο Βόρειο Αιγαίο μπορεί να προσφέρει η αξιοποίηση του πρόβειου μαλλιού, ενός προϊόντος που σήμερα παραμένει σε μεγάλο βαθμό αναξιοποίητο, παρά την ποιότητα και τις ιδιαίτερες ιδιότητές του. Η αναβίωση του κλάδου, ωστόσο, προϋποθέτει όχι μόνο τη δημιουργία νέων προϊόντων, αλλά και την αποκατάσταση της αλυσίδας συλλογής και επεξεργασίας, τη στήριξη των παραγωγών και τη δημιουργία συνεργασιών μεταξύ κτηνοτρόφων, επιχειρήσεων και τοπικών φορέων.

Οι προοπτικές αυτές βρέθηκαν στο επίκεντρο της διήμερης εκδήλωσης «Δίνοντας αξία στο μαλλί: Εμπειρίες από την Ευρώπη και την Ελλάδα – Προοπτικές για το Βόρειο Αιγαίο», που διοργάνωσαν στις 26 και 27 Οκτωβρίου 2026 το MedINA και η Νήματα Αιγαίου ΑΜΚΕ, στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού έργου RIBES.

Όπως επισημάνθηκε, η Λέσβος διαθέτει σημαντικά πλεονεκτήματα για την επαναδραστηριοποίηση του κλάδου, καθώς παράγει μεγάλες ποσότητες σχετικά ομοιογενούς μαλλιού από την τοπική φυλή προβάτων, ενώ διατηρεί ισχυρή παράδοση στην υφαντική και την επεξεργασία του μαλλιού. Παράλληλα, διαθέτει ανθρώπινο και επιστημονικό δυναμικό που θα μπορούσε να υποστηρίξει νέες παραγωγικές πρωτοβουλίες.

Ωστόσο, ο άλλοτε ανεπτυγμένος κλάδος επεξεργασίας μαλλιού στο νησί έχει υποχωρήσει σημαντικά. Η υποτίμηση της χειροτεχνίας, η μεταφορά της κλωστοϋφαντουργικής παραγωγής εκτός νησιού, η συγκέντρωση της παραγωγής σε μεγάλες βιομηχανικές μονάδες και η επικράτηση των συνθετικών ινών περιόρισαν σταδιακά τη ζήτηση για το τοπικό μαλλί.

Η Julie Loi από τη Νήματα Αιγαίου ΑΜΚΕ υπογράμμισε ότι η διατήρηση της κτηνοτροφίας αποτελεί βασική προϋπόθεση για την αναγέννηση της συγκεκριμένης αλυσίδας αξίας, καθώς χωρίς κτηνοτρόφους δεν μπορεί να υπάρξει πρώτη ύλη. Ιδιαίτερη αναφορά έγινε και στις πιέσεις που δέχεται η τοπική κτηνοτροφία, η οποία έχει πληγεί σοβαρά το τελευταίο διάστημα από τον αφθώδη πυρετό.

Νέες χρήσεις και καλύτερη αμοιβή για τους παραγωγούς

Ένα από τα βασικά συμπεράσματα της εκδήλωσης ήταν ότι το πρόβειο μαλλί μπορεί να αποκτήσει σημαντικά μεγαλύτερη οικονομική αξία, εφόσον οργανωθούν σωστά η συλλογή, η διαλογή και η μεταποίησή του.

Σύμφωνα με τα συμπεράσματα της έκθεσης της Ομάδας Εστίασης 57 του Ευρωπαϊκού Δικτύου της ΚΑΠ, που παρουσίασε η Marie-Thérèse Chaupin από το ευρωπαϊκό δίκτυο ATELIER-Laines d’Europe, προτεραιότητα πρέπει να δοθεί στη βελτίωση της συλλογής και της ταξινόμησης του μαλλιού ανάλογα με την ποιότητά του, στη δημιουργία μικρών μονάδων επεξεργασίας και στη συλλογική οργάνωση των κτηνοτρόφων.

Η διαλογή έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς δεν είναι όλο το μαλλί κατάλληλο για τις ίδιες χρήσεις. Ανάλογα με τα χαρακτηριστικά του, μπορεί να αξιοποιηθεί στην παραγωγή νημάτων, ενδυμάτων, κλινοσκεπασμάτων και χαλιών, αλλά και σε πιο καινοτόμες εφαρμογές, όπως υλικά θερμομόνωσης, συσκευασίες και προϊόντα εδαφοκάλυψης.

Με αυτόν τον τρόπο, ακόμη και ποσότητες μαλλιού που σήμερα δεν έχουν εμπορική διέξοδο θα μπορούσαν να αποκτήσουν νέα χρήση. Παράλληλα, η οργανωμένη εμπορία και η συνεργασία ομάδων παραγωγών με εξειδικευμένες μονάδες μεταποίησης μπορούν να περιορίσουν το κόστος και να δημιουργήσουν καλύτερες προϋποθέσεις αμοιβής για τους κτηνοτρόφους.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η πρωτοβουλία «The Pokari Project» στην Ήπειρο, την οποία παρουσίασε η Λένα Γεροθανάση. Η Κοιν.Σ.Επ. παράγει νήματα από μαλλί αυτόχθονων φυλών προβάτων, χρησιμοποιώντας φυτικές βαφές από την τοπική χλωρίδα, ενώ αγοράζει την πρώτη ύλη από μετακινούμενους κτηνοτρόφους σε δικαιότερες τιμές.

Στο Πωγώνι δημιουργείται ήδη Κέντρο Μαλλιού, το οποίο θα λειτουργήσει ως χώρος παραγωγής, εκπαίδευσης και ανταλλαγής τεχνογνωσίας. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και το «μαλλί της φιλίας», που προκύπτει από τον συνδυασμό λευκού μαλλιού της φυλής Ορεινό Ηπείρου και σκούρου καστανού μαλλιού της φυλής Λέσβου. Το αποτέλεσμα είναι ένα ανθεκτικό και μαλακό νήμα σε απαλό γκρι χρώμα, κατάλληλο για ύφανση, πλέξιμο και κατασκευή τσόχας.

Η αναβίωση της επεξεργασίας μαλλιού δεν μπορεί να προχωρήσει χωρίς την αντιμετώπιση πρακτικών και θεσμικών εμποδίων. Στη συζήτηση που πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο της εκδήλωσης τέθηκαν ζητήματα σχετικά με το φορολογικό και θεσμικό πλαίσιο, το κόστος επεξεργασίας, την έλλειψη υποδομών, τη λειτουργία εριοπλυντηρίων, αλλά και τη διαχείριση του νερού και των λυμάτων.

Η δημιουργία μικρών και ευέλικτων μονάδων μεταποίησης, σε συνδυασμό με τη συνεργασία παραγωγών και επιχειρήσεων, αναδείχθηκε ως μία από τις δυνατότητες που θα μπορούσαν να δώσουν νέα ώθηση στον κλάδο. Καθοριστικό ρόλο μπορεί να παίξει και η αξιοποίηση της τοπικής παράδοσης, με προϊόντα που θα συνδέονται με την ταυτότητα κάθε περιοχής και θα απευθύνονται σε καταναλωτές που αναζητούν φυσικές και βιώσιμες πρώτες ύλες.

Η δεύτερη ημέρα της συνάντησης πραγματοποιήθηκε στον Μεσότοπο της Λέσβου και περιλάμβανε βιωματικό εργαστήριο, στο οποίο συμμετέχουσες παρουσίασαν παλιά υφαντά και εργαλεία, μεταφέροντας γνώσεις και τεχνικές προηγούμενων γενεών. Το εργαστήριο ολοκληρώθηκε με τη συλλογική κατασκευή δύο μεγάλων διακοσμητικών από τσόχα, με τις λέξεις «Μεσότοπος» και «Καλώς ήρθατε».

Παράλληλα, παρουσιάστηκαν προϊόντα από ελληνικό μαλλί, όπως χαλιά, νήματα, φλοκάτες, υφαντά και δημιουργίες από τσόχα, αποδεικνύοντας ότι υπάρχει ήδη δημιουργικό δυναμικό για την ανάπτυξη νέων προϊόντων.

Το βασικό ζητούμενο, όπως προέκυψε από τις εργασίες του διημέρου, είναι να δημιουργηθεί ξανά μια ολοκληρωμένη αλυσίδα αξίας, από την εκτροφή των προβάτων και τη συλλογή του μαλλιού έως την επεξεργασία και την εμπορία του τελικού προϊόντος. Για να γίνει αυτό απαιτούνται μακροχρόνια δημόσια στήριξη, εκπαίδευση, ανταλλαγή τεχνογνωσίας και ενεργός συμμετοχή των τοπικών κοινωνιών.

Το ευρωπαϊκό έργο RIBES, στο οποίο εντάσσεται η πρωτοβουλία, επιδιώκει να προωθήσει νέα κυκλικά μοντέλα βιοοικονομίας σε δέκα ευρωπαϊκές περιοχές, ενισχύοντας την κοινωνική καινοτομία. Για το Βόρειο Αιγαίο, η αξιοποίηση του μαλλιού αποτελεί μια ευκαιρία να συνδεθεί η κτηνοτροφική παραγωγή με τη μεταποίηση, την τοπική παράδοση και τη δημιουργία νέων εισοδηματικών δυνατοτήτων για τους παραγωγούς.