Σε πρόσφατο άρθρο του Guardian παρουσιάζεται εκτενώς μια ξεχωριστή πρωτοβουλία που γίνεται στο Chimay του Βελγίου για να διασφαλιστεί το μέλλον μιας αυτόχθονης φυλής μελισσών στην ευρωπαϊκή μελισσοκομία.

Ο λόγος για την ετήσια συγκέντρωση περίπου 1.000 παρθένων βασιλισσών της αυτόχθονης «σκούρας» μέλισσας, γνωστής επιστημονικά ως Apis mellifera mellifera, σε μια εκδήλωση, που έχει καθιερωθεί να αποκαλείται ως “wedding flight” (γαμήλια πτήση) και αποτελεί μέρος ενός οργανωμένου προγράμματος διάσωσης ενός από τα πιο απειλούμενα εγχώρια υποείδη μελισσών στην Ευρώπη.

Η ευρωπαϊκή σκούρα μέλισσα, που ιστορικά κυριαρχούσε στη βόρεια και δυτική Ευρώπη, τα τελευταία χρόνια είχε σχεδόν εξαφανιστεί.

Η εισαγωγή πιο παραγωγικών υβριδικών φυλών, σε συνδυασμό με την εντατικοποίηση της μελισσοκομίας, έχει οδηγήσει σε εκτεταμένες διασταυρώσεις και απώλεια της γενετικής της καθαρότητας.

Παράλληλα, η κλιματική αλλαγή, οι ασθένειες και η μείωση της βιοποικιλότητας επιβαρύνουν περαιτέρω την επιβίωσή της.

Σήμερα, οι πληθυσμοί της σκούρας ευρωπαϊκής μέλισσας (Apis mellifera mellifera) είναι εξαιρετικά κατακερματισμένοι, και επιβιώνουν σε περιοχές της Σκανδιναβίας, της Γαλλίας και της Ισπανίας. Θεωρούνταν ότι είχαν εξαφανιστεί στο Ηνωμένο Βασίλειο, αλλά ανακαλύφθηκαν ξανά πριν από λίγο περισσότερο από μια δεκαετία.

Η διαφορά μεταξύ της εκτροφής σκούρων μελισσών και των υβριδικών ή διασταυρωμένων μελισσών είναι σαν να φροντίζεις μια σκωτσέζικη αγελάδα Highland σε σχέση με μια αγελάδα εντατικής γαλακτοπαραγωγής, λέει ο Hubert Guerriat, Βέλγος μελισσοκόμος και βιολόγος που εργάζεται με σκούρες μέλισσες εδώ και 40 χρόνια και έχει διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο στην επιστροφή του είδους. «Δεν είναι το ίδιο ζώο».

Το 1983, ο Guerriat δημιούργησε μια σχολή μελισσοκομίας για να εκπαιδεύσει τους τοπικούς μελισσοκόμους ώστε να φροντίζουν τη σκούρα μέλισσα και να σταματήσουν την εξάπλωση της υβριδικής μέλισσας. Τώρα, οι μελισσοκόμοι σε 30.000 εκτάρια (74.000 στρέμματα) που καλύπτουν το Chimay και το Momignies επιτρέπεται να διατηρούν μόνο σκούρες μέλισσες. Εκτιμά ότι υπάρχουν 50 έως 100 συμμετέχοντες μελισσοκόμοι, με σχέδια για επέκταση της προστατευόμενης ζώνης.

Μία από αυτές είναι η Ιζαμπέλ Νοέ, η οποία είναι τυροκόμος και έχει περισσότερες από 100 κυψέλες με σκούρες μέλισσες. Ξεκίνησε την αποικία της το 2017 στο πίσω μέρος ενός παλιού βαν σούπερ μάρκετ Aldi που μετατράπηκε σε καταφύγιο για κυψέλες, με ένα μικρό γραφείο για τον πολλαπλασιασμό των βασιλισσών. «Είναι εθιστικό», λέει. Οι κυψέλες έχουν διαφορετικά χρώματα, πολλές με σχέδια στο εξωτερικό, κάτι που βοηθά τις μέλισσες να επιστρέψουν στο σωστό σπίτι.

Γενικά, αυτοί οι μελισσοκόμοι παράγουν λιγότερο μέλι (καθώς οι σκούρες μέλισσες σχηματίζουν μικρότερες κυψέλες και λαμβάνουν λιγότερη γύρη από τα φυτά), αλλά υπάρχουν λιγότερες απώλειες από τις μέλισσες και λιγότερες εισροές, όσον αφορά την τροφοδοσία των μελισσών με ζάχαρη κατά τη διάρκεια του χειμώνα. Υπάρχει επίσης μια ειδική αγορά για το « miel de noire ». Πέρυσι, η Noé παρήγαγε έναν τόνο μελιού, με κάθε δοχείο 250 γραμμαρίων να πωλείται προς 4,50 € (3,90 £). Βάλσαμο για τα χείλη, κεριά, γλυκά και σιρόπι για το λαιμό φτιαγμένο από μέλι είναι μεταξύ των άλλων προϊόντων που πωλούν οι σκούροι μελισσοκόμοι.

Στο πλαίσιο του “wedding flight”, οι νεαρές βασίλισσες αφήνονται να ζευγαρώσουν φυσικά με επιλεγμένα αρσενικά (κηφήνες) σε ελεγχόμενο περιβάλλον, ώστε να διασφαλιστεί η γενετική ποιότητα και η διατήρηση των χαρακτηριστικών της φυλής. Μετά την ολοκλήρωση της διαδικασίας, οι βασίλισσες διανέμονται σε μελισσοκόμους από χώρες όπως η Ολλανδία, η Γαλλία και η Γερμανία, ενισχύοντας δίκτυα εκτροφής που στοχεύουν στη διατήρηση και αναπαραγωγή της αυτόχθονης μέλισσας.

Οι υποστηρικτές της πρωτοβουλίας επισημαίνουν ότι η προστασία της Apis mellifera mellifera δεν αφορά μόνο τη μελισσοκομική παραγωγή, αλλά τη συνολική ανθεκτικότητα των οικοσυστημάτων.

Το συγκεκριμένο υποείδος θεωρείται καλύτερα προσαρμοσμένο στα ψυχρότερα και πιο υγρά κλίματα της βόρειας Ευρώπης, παρουσιάζοντας χαρακτηριστικά ανθεκτικότητας που ενδέχεται να αποδειχθούν κρίσιμα σε ένα περιβάλλον αυξανόμενων ακραίων καιρικών φαινομένων.

Η διατήρηση των αυτόχθονων φυλών μελισσών αποκτά ολοένα και μεγαλύτερη σημασία σε ευρωπαϊκό επίπεδο, καθώς η γενετική ποικιλότητα θεωρείται βασικός παράγοντας για την επιβίωση των επικονιαστών.

Σε μια εποχή όπου η μελισσοκομία καλείται να ισορροπήσει ανάμεσα στην παραγωγικότητα και τη βιωσιμότητα, πρωτοβουλίες όπως αυτή στο Chimay αναδεικνύουν μια διαφορετική στρατηγική: επένδυση στη φύση, στην τοπική προσαρμογή και στη μακροπρόθεσμη προστασία της βιοποικιλότητας.